دو دیانا؛ جلد دوم، قسمت 10: بازگشت آرنولد و محاکمه هویت

فصل سی و دوم: شوالیه سرگردان

آلوئیز بیچاره، که سالها زندگیاش در انتظار، تنهایی و رنج گذشته بود، دوباره دو یا سه ساعت بیپایان کنار پنجره نشست تا ببیند آیا میتواند نگاهی اجمالی به ارباب جوان محبوبش بیندازد یا نه. وقتی کارگری که گابریل نامه را به او سپرده بود، در زد، آلوییز با عجله آن را باز کرد. با خود فکر کرد": باالخره خبری آمد". باالخره خبری رسید، و البته خبری وحشتناک. آلوییز، پس از چند سطر اول، احساس کرد که مهی جلوی چشمانش را گرفته است و برای پنهان کردن احساساتش، با عجله به اتاق خودش برگشت، جایی که با سختی فراوان خواندن نامه مرگبار را تمام کرد و در این مدت اشک از چشمانش جاری بود. با این حال، قلب او قوی و روحش شجاع بود. بنابراین انرژیخود را جمع نموده، اشکهایش را پاک کرد و اتاقش را ترک گفت تا به پیک بگوید: " بسیار خوب. . . تا امشب که منتظر تو و همراهانت خواهم بود". آندره پیشخدمت با نگرانی از او سؤآل کرد، اما الوئیز از او خواست تا روز بعد برای پاسخ به سواالتش صبر کند. تا آن زمان او به اندازه کافی وقت برای فکر کردن و کار داشت. وقتی غروب شد، او اهل خانه را به رختخواب فرستاد. به آنها گفت": ارباب مطمئنا ً امشب برنمیگردد ". اما وقتی تنها ماند، با خود فکر کرد: "آه. . . ارباب باز خواهد گشت. اما افسوس. این ارباب پیر خواهد بود، نه ارباب جوان، مردگان خواهند بود، نه زندگان. زیرا چه جسدی را به من دستور میدهد که در مقبره کنتهای مونتگومری دفن شده ببینم، مگر جسد خود کنت دو مونتگومری؟ اوه، سرور بزرگوار من، که پروی بیچارهام به خاطرش مرد، آیا باالخره رفتهای تا به خدمتکار وفادارت بپیوندی؟ اما آیا راز خود را با خود به مقبره بردهای؟ ای راز رازها -. راز و وحشت همه جا. اما مهم نیست. اگرچه چیزی نمیدانم و نمیفهمم، اگرچه امیدوارم که نفهمم، باز هم اطاعت خواهم کرد. این وظیفه من است و آن را انجام خواهم داد. اوه، خدای من". خیال غمانگیز آلوئیز با دعایی پرشور به پایان رسید. عادت روح انسان است که وقتی بار زندگی بیش از حد سنگین میشود، به دنبال کمک و پناه بردن در آغوش خداوند باشد. حدود ساعت یازده، خیابانها کامالً خلوت شده بودند که صدای کوبیدن بلندی بر در بزرگ شنیده شد. آلوئیز از جا بلند شد و رنگش پرید، اما با تمام قدرتش، مشعلی در دست گرفت و پایین آمد تا مردانی را که بار غمانگیز را به دوش میکشیدند، بپذیرد. او با سالمی عمیق و محترمانه از ارباب که پس از چنین غیبت طوالنی به خانهاش بازگشته بود، استقبال کرد. سپس به حامالن گفت«: با کمترین سر و صدا دنبالم بیایید. من راه را به شما نشان خواهم داد». او با چراغ خود از پیش رفت و آنها را به سمت مقبره کنت ها هدایت کرد. وقتی به محل رسیدند، حامالن تابوت را در یکی از مقبرههای باز قرار داده و پوشش مرمر سیاه را در جای خود قرار دادند. سپس آن بیچارهها که با رنج آموخته بودند که با ترس مقدس به مرگ نگاه کنند، کالههای خود را برداشتند و به زانو درآمدند و دعای کوتاهی برای روح مردگان گمنام خواندند.

وقتی آنها بلند شدند، پرستار آنها را در سکوت به عقب هدایت کرد و در آستانه، مبلغی را که گابریل وعده داده بود، به دست یکی از آنها انداخت. و سپس آنها مانند ارواح گنگ، بدون اینکه کلمهای بر زبان بیاورند، ناپدید شدند. آلوئیز به مقبره بازگشت و بقیه شب را روی زانوهایش گذراند، دعا کرد و گریست. صبح روز بعد، آندره او را رنگ پریده اما آرام یافت. او به سادگی به آندره گفت: "فرزندم، ما هرگز نباید امید خود را از دست بدهیم. اما دیگر انتظار کشیدن برای آقای ویکنت داکسمه برای ما بیفایده است. بنابراین باید در صورت عدم بازگشت فوری او، شروع به اجرای مأموریتهایی کنی که به تو محول کرده است". پیشخدمت با ناراحتی گفت«: بسیار خوب. پس فورا ً شروع به رفتن و مالقات با مادام دو کاسترو میکنم». آلویز گفت«: به نام ارباب غایبت، از غیرتت متشکرم، آندره». پسر طبق قولش عمل کرد و همان روز براه افتاد. او در هر توقفگاهی در جاده، سراغ مسافر شریفی را که به دنبالش بود، گرفت، اما تا رسیدن به آمیان با او مالقات نکرد. دیانا دو کاسترو تازه به آن شهر رسیده بود، با اسکورتی که دوک دو گیز به عنوان دختر هانری دوم برایش تدارک دیده بود. او برای استراحت چند ساعتی در خانهی موسیو دو توره، فرماندار آن شهر، توقف کرده بود. به محض اینکه دیانا پیشخدمت را دید، رنگش عوض شد. اما با تالشی خود را کنترل کرد و به او اشاره کرد که به اتاق بعدی برود. وقتی تنها شدند، از او پرسید: «بسیار خوب، آندره، برای من چه داری؟» پیشخدمت در حالی که بستهی حاوی تور را به او میداد، پاسخ داد«: هیچ چیز جز این، مادام». دیانا فریاد زد«: آه، این حلقه نیست». در ابتدا، مشاهدات او همین بود. اما خیلی زود خودش را تا حدودی جمع و جور کرد و با کنجکاوی سیریناپذیری که افراد نگونبخت را مشتاق پیشبینی نهایت غم و اندوهشان میکند، با اشتیاق از آندره بازجویی کرد. «آقای داکسمه، عالوه بر این، آیا نوشتهای برای من، به شما ارائه نکرد؟» «نه، مادام». «اما مطمئنا ً باید پیام شفاهیای برای دادن به من داشته باشید؟» پیشخدمت در حالی که سرش را تکان میداد، پاسخ داد«: افسوس. آقای داکسمه فقط گفت که تمام وعدههای شما را، مادام، پس داده است، حتی به آن وعدهای که این تور ضامن آن است. او چیزی به آن اضافه نکرد». دیانا گفت«: اما تحت چه شرایطی ترا را پیش من فرستاد؟ آیا نامهام را به او داده بودی؟ بعد از خواندنش چه گفت؟ وقتی این بسته را در دستت گذاشت، چه گفت؟ آندره، حرف بزن. میدانم که تو فداکار و وفادار هستی و تمام آینده من به پاسخهای تو بستگی دارد. کوچکترین کلمه میتواند در تاریکی که مرا احاطه کرده است، راهنما و تسلیبخش من باشد». آندره گفت«: خانم، من هر آنچه را که میدانم به شما خواهم گفت. اما همه اینها بسیار کم است». مادام دو کاسترو فریاد زد«: اوه، ادامه بده، حرف بزن، خواهش میکنم حرف بزن». آندره در آن لحظه با وفاداری -بدون اینکه چیزی را از قلم بیندازد، زیرا گابریل به او رازداری را دستور نداده بود - تمام آنچه را که اربابش قبل از عزیمتش به آلوئیز و خودش دستور داده بود، در صورت طوالنی شدن غیبتش، انجام دهند، به او گفت. او از تردید و رنج تلخ مرد جوان گفت. اینکه پس از خواندن نامه دیانا، در ابتدا به نظر میرسید که او در شرف صحبت کردن است، اما در نهایت چیزی جز چند کلمه مبهم و نامشخص نگفت. در واقع، آندره به قولش عمل کرد و هیچ چیز را فراموش نکرد -نه حرکتی، نه کلمهای نیمهکاره، نه حرفی. اما او صادقانه گفته بود که تقریبا ً هیچ چیز نمیداند، و داستانش فقط به شک و تردید دیانا دامن زد.

او با اندوه به چادر سیاه، تنها پیامآور معشوقش و نماد واقعی سرنوشتش، نگاه کرد. انگار داشت چینهای تیره آن را زیر سوال میبرد و از آنها کمک و مشورت میخواست. او با خودش گفت «: یکی از این دو اتفاق حتما ً افتاده است. یا گابریل فهمیده که واقعا ً برادر من است، یا تمام امیدش را برای نفوذ به این راز شوم از دست داده است. من فقط باید بین این دو فاجعه یکی را انتخاب کنم. بله، حتما ً همینطور است، و من دیگر هیچ توهمی ندارم که بتوانم به آن امید ببندم. اما آیا گابریل نباید مرا از این بالتکلیفی بیرحمانه نجات میداد؟ او قول مرا پس میدهد. اما چرا؟ اوه، چرا به من نمیگوید که چه اتفاقی برایش خواهد افتاد و قصد دارد چه کار کند؟ آه، این سکوت او، مرا بیشتر از تمام خشمها و تهدیدهای دنیا میترساند». دیانا از ته دلش پرسید که آیا بهتر است نقشه اولش را دنبال کند و وارد صومعهای در پاریس شود یا به ایالتها برود و دیگر هرگز دیوارهای آن را ترک نکند. یا اینکه آیا وظیفه او نبود که به دربار برگردد، سعی کند یک بار دیگر گابریل را ببیند و از او خواهش کند که حقیقت را در مورد آنچه اتفاق افتاده و برنامههای آیندهاش و هر اتفاقی که افتاده به او بگوید، تا مراقب جان پادشاه، پدرش، باشد که شاید در معرض خطر باشد. از پدرش؟ . . اما آیا هانری دوم پدرش بود؟ آیا او نمیتوانست با تالش برای جلوگیری از انتقام عادالنهای که سعی در مجازات یا حتی کشتن پادشاه داشت، خود را دختر بیتقوا و گناهکار پدر واقعیاش ثابت کند؟ یک جایگزین ترسناک. اما دیانا یک زن بود، زنی مهربان و نجیب. او با خود میگفت که در هر صورت ممکن است برای خشم توبهای وجود داشته باشد، اما هیچ کس نمیتواند از بخشیدن توبه کند. و بنابراین، تحت تأثیر خلق و خوی طبیعی و مهربان خود، تصمیم گرفت به پاریس برگردد و تا زمانی که اخبار اطمینانبخشی از گابریل و نقشههایش دریافت نکند، در کنار پادشاه بماند تا از او محافظت و دفاع کند. چه کسی میتوانست بگوید حتی خود گابریل هم ممکن است به مداخله او نیاز داشته باشد؟ زمانی که او موفق میشد که دو موجودی را که از همه موجودات روی زمین برایش عزیزتر بودند نجات بدهد، وقت آن بود که به آغوش خدا پناه ببرد. دیانای دلیر، پس از تصمیم بر این مسیر، دیگر تردید نکرد و سفر خود را به پاریس ادامه داد. سه روز بعد به مقصد رسید و فورا ً به کاخ لوور رفت، جایی که هانری با شادی بیریا و رفتاری سرشار از محبت، واقعا ً پدرانه از او استقبال کرد. اما، با وجود تمام تالشهایش، دیانا نتوانست خود را مجبور کند که در دریافت این نشانههای محبت، رفتاری جز غمانگیز و سرد از خود نشان دهد. و خود پادشاه، با یادآوری عالقه دیانا به گابریل، اغلب در حضور دخترش احساس خجالت و تأثر میکرد. دیانا مسائلی را به پدرش یادآوری کرد که او ترجیح میداد فراموش کند. بنابراین، هانری دیگر جرأت نکرد که از اتحاد خود با فرانسوا دو مونمورانسی، که قبالً پیشبینی شده بود، صحبت کند، و بهمین دلیل ذهن مادام دو کاسترو حداقل در آن مورد آرام بود. با این حال، او موضوعات نگرانکنندهی دیگری هم داشت. نه در عمارت مونتگومری، نه در موزه لوور، و نه در هیچ کجا، هیچ خبر قطعی از گابریل در دست نبود. مرد جوان به نوعی ناپدید شده بود. روزها و هفتهها و ماههای کامل میگذشتند و دیانا بیهوده مستقیم و غیرمستقیم پرسوجو میکرد. هیچکس نمیتوانست بگوید بر سر گابریل چه آمده است. برخی فکر میکردند که او را مالقات کردهاند، همیشه غمگین و گرفته. اما هیچکس با او صحبت نکرده بود. روح رنجوری که برای گابریل در نظر گرفته بودند، همیشه از آنها دوری میکرد و در اولین تالششان برای نزدیک شدن به او ناپدید میشد. عالوه بر این، هیچ دو نفری در مورد محلی که ویکنت داکسمه را در آنجا مالقات کرده بودند، اتفاق نظر نداشتند. برخی میگفتند در سنت ژرمن، برخی در فونتنبلو، برخی دیگر در ونسن، و برخی حتی او را در پاریس یافته بودند. چه اعتمادی میتوان به چنین گزارشهای متناقضی داشت؟ با این حال، بسیاری از آنها حق داشتند. زیرا گابریل، که با خاطرهای وحشتناک و افکاری وحشتناکتر برانگیخته شده بود، نمیتوانست دو روز در یک مکان بماند. نیاز بیپایان به عمل و حرکت، او را به محض ورود به یک مکان، از آنجا بیرون رانده، پیاده یا سوار بر اسب، در شهر یا روستا، او همیشه میبایست در حال حرکت باشد، رنگپریده و ظاهری ترسناک، و مانند اورستهای قدیمی که توسط خشم خدایان تسخیر شده بودند.

سرگردانیهای او نیز او را همیشه بیرون از خانه نگه میداشت. و هرگز به درون دیوارهای خانهای وارد نمیشد، مگر زمانی که کامالً ضروری بود. با این حال، یک بار، استاد آمبرواز پاره، که به پاریس بازگشته بود، در حالی که بیمارانش همگی درمان شده بودند و خصومتها در شمال تا حدودی کاهش یافته بود، از دیدار آشنای قدیمیاش، ویکونت داکسمه، در خانهاش شگفتزده شد. او با احترامی که از اصالتی نجیب و صمیمیتی که از یک دوست استقبال میشود، از او استقبال کرد. گابریل، مانند مردی که تازه از سرزمینهای بیگانه بازگشته است، از جراح در مورد مسائلی که همه از آن آگاه بودند، سؤآل کرد. گابریل ابتدا از او در مورد مارتین گوئر، که کامالً شفا یافته بود و احتماالً در آن زمان در راه پاریس بود، پرسید و سپس از او در مورد دوک دو گیز و ارتش پرسید. در آن منطقه، اوضاع به طرز شگفتانگیزی پیش رفته بود. باالفره در مقابل تیونویل بود. مارشال دو سوم دونکرک را تصرف کرده بود. گاسپار دو تاوان، گینز و استان اویه را تصرف کرده بود. در واقع، انگلیسیها دیگر حتی یک وجب از خاک فرانسه را در اختیار نداشتند، همانطور که فرانسوا دو لورن قسم خورده بود که باید چنین باشد. گابریل با چهرهای جدی و ظاهرا ً با عالقهای اندک به این خبر خوب گوش میداد. او به آمبرواز پاره گفت: «من مدیون شما هستم، استاد. خوشحالم که فهمیدم کار ما در کاله، به هر حال، بدون نتایج پایدار برای فرانسه نخواهد بود. با این وجود، کنجکاوی برای شنیدن این مسائل دلیل اصلی من برای آمدن به نزد شما نبود. استاد، مدتها قبل از اینکه برای تحسین مهارت عظیم شما در کنار تخت مجروحان بیایم، به یاد دارم که کلمات خاصی را که از شما شنیدم عمیقا ً مرا تحت تأثیر قرار داد. این قضیه یک روز در سال گذشته در خانه کوچک خیابان سنت ژاک اتفاق افتاد. استاد، آمدهام تا با شما در مورد این مسائل مذهبی صحبت کنم، که بینش عمیق شما تا اعماق آن نفوذ کرده است. گمان میکنم شما قطعا ً آرمان دین اصالحشده را پذیرفتهاید؟» آمبرواز پاره با قاطعیت جواب داد: «بله، آقای داکسمه. مکاتباتی که کالوین بزرگ به اندازه کافی لطف کرد و با من انجام داد، آخرین شک و تردیدهای من را از بین برد. اکنون من کامالً متعهدترین اصالحگر از همه آنها هستم». گابریل گفت: «بسیار خوب، پس، استاد، آیا دانش خود را با یک تازهکار با بهترین نیتها به اشتراک نمیگذارید؟ من از خودم میگویم. آیا ایمان شکاک مرا تقویت نمیکنید، همانطور که یک عضو شکسته بدن را سر جایش میگذارید؟» آمبرواز پاره گفت«: وظیفه من این است که روح همنوعانم و همچنین بدنهایشان را، در صورت امکان، تسلی دهم و تسکین دهم. من کامالً در خدمت شما هستم، آقای داکسمه». بیش از دو ساعت آنها با هم صحبت کردند، آمبرواز پرشور و فصیح، گابریل آرام و غمگین، اما شاگردی مطیع. در پایان آن زمان، گابریل برخاست و در حالی که دست او را به گرمی فشار میداد، به او گفت: «ممنون. این مکالمه برای من خیلی مفید بود. متأسفانه هنوز زمان آن نرسیده است که بتوانم آشکارا خودم را یکی از همکاران شما اعالم کنم. الزم است کمی صبر کنم، حتی به نفع خود دین. در غیر این صورت، تغییر مذهب من ممکن است روزی آرمان مقدس شما را در معرض آزار و اذیت یا حداقل تهمت قرار دهد. من میدانم چه میگویم. اما اکنون، به لطف شما، استاد، میفهمم که شما و همراهانتان واقعا ً در مسیر درست گام برمیدارید و از این لحظه ببعد، معتقدم که من قلباً، اگر نه جسماً، با شما هستم. خداحافظ. استاد آمبرواز، خداحافظ. ما به زودی دوباره مالقات خواهیم کرد». گابریل، بدون توضیح بیشتر در مورد سخنانش، از جراح-فیلسوف خداحافظی کرد و خانه را ترک کرد. در روزهای اولیه ماه بعد -، مه -، ۱۵۵۸او برای اولین بار از زمان عزیمت مرموزش در خانه خود در خیابان باغ سنت پل ظاهر شد.

خانه در خیابان باغ سن پل

در آنجا تازه واردانی بودند. مارتین گوئر دو هفته قبل برگشته بود و ژان پوکوی و همسرش بابت سه ماه بود که در آنجا زندگی میکردند. اما خدا نه مقدر کرده بود که فداکاری ژان مورد آزمایش نهایی قرار گیرد و نه شاید تقصیر بابت کامالً بیمجازات بماند. چند روز قبل، او پیش از موعد فرزندی مرده به دنیا آورده بود. مادر بیچاره به تلخی گریسته بود، اما با فروتنی سر تعظیم فرود آورده بود و غمی را که برای قلب توبهکارش کفارهای به نظر میرسید، پذیرفته بود. و همانطور که ژان پوکوی سخاوتمندانه فداکاری خود را به او تقدیم کرده بود، او نیز به نوبه خود به خاطر او، خود را به دست خدا سپرد. عالوه بر این، محبت تسلیبخش شوهرش و تشویق مادرانه آلوئیز، کودک شیرین را در رنجش ناامید نکرد. مارتین گوئر، با خوشخلقی همیشگیاش، تمام تالش خود را برای تسلی دادن به او انجام داد. روزی، در حالی که آن چهار نفر در حال گفتگوی دوستانه با هم نشسته بودند، در باز شد و در کمال تعجب و شادی بیشتر، صاحب خانه، ویکنت داکسمه، ناگهان ظاهر شد، در حالی که به آرامی و با چهرهای جدی و متین قدم میزد. چهار فریاد مانند یک صدا شنیده شد. و گابریل به سرعت توسط دو مهمانش، مالزم و پرستارش احاطه شد. هنگامی که اولین شور و شوق آنها فروکش کرد، آلوئیز مشتاقانه شروع به پرسیدن از کسی کرد که در کلمات او را ارباب و آقای خود مینامید، اما در زبان قلب وفادارش او همیشه فرزندش بود. در طول غیبت طوالنیاش چه بر سر او آمده بود؟ حاال قصد داشت چه کار کند؟ آیا او سرانجام قصد نداشت در میان کسانی که او را بسیار دوست داشتند، بماند؟ گابریل انگشت خود را بر لب گذاشت و با نگاهی غمانگیز اما قاطع، سکوت را بر اضطراب عاشقانه آلوئیز تحمیل کرد. مشخص بود که او تصمیم نداشت حرکات خود را در گذشته یا آینده توضیح دهد، یا اینکه نمیتوانست. اما حاال نوبت او بود که از ژان و بابت دربارهٔ امور خودشان سؤال بپرسد. آیا آنها چیزی میخواستند؟ آیا اخیرا ً از برادر خوبشان پیر در کاله خبری داشتند؟ او با مهربانی همدردی خود را با بابت ابراز کرد و سعی کرد تا جایی که ممکن است مادری را که برای فرزندش گریه میکند، تسلی دهد. بدین ترتیب گابریل بقیه روز را در میان دوستان و خدمتکارانش گذراند و پیوسته با آنها مهربان و دلسوز بود، اما هرگز برای لحظهای از غم و اندوهی که مانند پردهای سیاه بر او سایه افکنده بود، رهایی نیافت.

اما مارتین گوئر، که هرگز چشم از ارباب عزیزش برنمیداشت، باالخره ظاهر شده، گابریل با او صحبت کرد و با عالقه فراوان از سالمتیاش جویا شد. اما در تمام طول روز، او حتی یک کلمه از قولی که ماهها قبل به او داده بود، به زبان نیاورد و به نظر میرسید که قراری را که برای مجازات آن بدبخت که نام و افتخار او را دزدیده بود و مدتها مارتین بیچاره را بدون مجازات آزار داده بود، بسته بود، فراموش کرده است. خود مارتین بیش از حد محترم و بیش از حد فداکار بود که ذهن مباشرش را به این موضوع معطوف کند. اما وقتی عصر شد، گابریل بلند شد و با لحنی که نه تناقضی را نشان میداد و نه سرزنشی، گفت: "من اکنون مجبورم شما را ترک کنم". سپس رو به مارتین گوئر کرد و افزود: «مارتین عزیزم، من در طول سفرهایم به خاطر شما مشغول بودهام و با اینکه ناشناخته بودم، پرس و جو و تحقیق کردم. و معتقدم که باالخره ردپایی از حقیقت واقعی موضوعی که به آن عالقه دارید پیدا کردهام. زیرا قرارم با شما را فراموش نکردهام، مارتین». مالزم در عین حال بسیار خوشحال و خجالتزده فریاد زد«. اوه، عالیجناب». گابریل ادامه داد«: باز هم میگویم، من شواهد کافی جمعآوری کردهام تا باور کنم که در مسیر درست هستم. اما اکنون باید از کمک شما، دوست من، برخوردار شوم. در پایان این هفته، به استان خودتان بروید، اما مستقیما ً به آنجا نروید. یک ماه دیگر از امروز در لیون باشید. در آن زمان شما را در آنجا مالقات خواهم کرد و برای اقدام مشترک اقدام خواهیم کرد». مارتین گوئر گفت«: من همانطور که شما میگویید عمل خواهم کرد، عالیجناب. اما آیا در این مدت دوباره شما را نخواهم دید؟» گابریل با قاطعیت پاسخ داد«: نه، نه، از این به بعد باید تنها باشم. من دوباره دارم میروم. و سعی نکنید مانع من شوید، زیرا این کار فقط باعث درد و رنج بیمورد من میشود. خداحافظ، دوستان عزیزم. مارتین، به یاد داشته باشید -، در لیون، یک ماه دیگر». «من آنجا منتظر شما خواهم بود، عالیجناب». گابریل با گرمی فراوان ژان پوکوی و همسرش خداحافظی کرد، دستان آلوئیز را در دست گرفت و بدون اینکه به نظر برسد متوجه غم و اندوه روح پاکش شده است، بار دیگر به راه افتاد تا آن زندگی سرگردانی را که به نظر میرسید خود را به آن محکوم کرده است، از سر بگیرد.

فصل سی و سوم: آرنولد دو تیل بار دیگر ظاهر می‌شود

شش هفته بعد از وقایعی که آخرین بار شرح داده شد، در ۱۵ژوئن، ۱۵۵۸تاک سبزی که به دیوارهای قهوهای بهترین خانه در روستای آرتیگ، نزدیک ریو، چسبیده بود، به عنوان پسزمینهای برای تصویری از زندگی روستایی عمل میکرد که اگرچه تا حدودی خودمانی بود، اما کامالً بیاهمیت نبود.

روستای آرتیگ، فرانسه مردی که، از روی چکمههای غبارآلودش، مشخص بود که مسافت قابل توجهی را پیادهروی کرده است، روی نیمکت چوبی نشسته بود و بیخیال پاهایش را به سمت زنی که جلوی او زانو زده بود و مشغول باز کردن بند چکمههایش بود، نگاهداشته بود. مرد اخم کرده و زن لبخند میزد. مرد با عصبانیت گفت": هنوز حرفت تمام نشده، برتراند؟ تو آنقدر دست و پا چلفتی و کند هستی که تقریبا ً مرا از هوش بردی". زن به آرامی گفت": بسیار خوب، همه چیز تمام شد، مارتین". مردی که وانمود میکرد مارتین است، غرید": بسیار خوب، همه چیز تمام شد، نه؟" حاال چکمههای دیگرم کجا هستند؟ شرط میبندم که حتی به فکرت هم نرسید که آنها را برایم بیاوری، احمق. پس باید پابرهنه بروم تا آنها را بیاوری؟»

برتراند در خانه ناپدید شد و در کمتر از چند ثانیه با یک جفت چکمه دیگر برگشت که با دستهای خودش به سرعت آنها را روی پای اربابش کشید. بدون شک این افراد به عنوان آرنولد دو تیل، که هنوز خود را با نام مارتین گوئره پنهان میکرد و حاال مثل همیشه سلطهجو و بیرحم بود، و برتراند دو رول، که به دلیل تجربیات تلخ بینهایت نرم و فروتن گشته، شناخته شدهاند. مارتین با همان لحن تند پرسید«: لیوان آبجوی من کجاست؟» برتراند با خجالت گفت«: عزیزم، همه چیز آماده است و من فقط میخواهم آن را برایت بیاورم». دیگری با بیصبری گفت«: من همیشه باید منتظر بمانم. بیا، زود باش، وگرنه من». . . با حرکتی معنادار جملهاش را کامل کرد. برتراند رفت و با سرعت نور دوباره برگشت. مارتین یک لیوان لبریز آبجو از دست او گرفت و با رضایت آشکاری آن را یک جرعه سر کشید. با فروتنی گفت«: خوب است». و لیوان خالی را به همسرش داد. زن جرأت کرد و پرسید«: عشق بیچارهام، گرمت هست؟» و پیشانی همسر خشنش را با دستمالش پاک کرد«. بیا، کالهت را سرت بگذار، از ترس باد. خیلی خستهای، نه؟» مارتین غرید«: چطور. . . مگر مجبور نیستم با رسم و رسوم این محلهی احمقانه کنار بیایم و در هر سالگرد عروسیمان، به تمام روستاهای اطراف بروم و از یک مشت فامیل نفرینشده دعوت به شام کنم؟ اگر دیروز به من یادآوری نمیکردی، این رسم مسخره را فراموش کرده بودم، برتراند. با این حال، من این دور و برها را گشتهام و تا دو ساعت دیگر تمام قبیلهی فامیل گرسنه سربار ما خواهند شد». برتراند گفت«: ممنون عزیزم. کامالً حق با توست. این یک رسم مسخره است، اما یک رسم آمرانه که اگر نخواهیم متکبر و تحقیرآمیز به نظر برسیم، باید به آن تن بدهیم». مارتین با طعنه پاسخ داد«: منطقی است. و آیا تو وظیفهات را انجام دادهای، تنبل؟ آیا سفره در باغ چیده شده است؟» «بله، مارتین، همانطور که دستور داده بودی». همسر مهربان پرسید«: آیا برای دعوت قاضی هم رفتهای؟» «بله، مارتین. و او گفت که تمام تالشش را میکند تا در جشن حضور داشته باشد». مارتین با عصبانیت فریاد زد«: تمام تالشش را بکند. این کافی نیست. او حتما باید بیاید. حتما ً دعوتنامه را اشتباه دادهای. همانطور که خودت خوب میدانی، من روی نفوذ روی این قاضی حساب میکنم. اما تو همیشه سعی میکنی مرا ناراحت کنی. حضور او تنها چیزی بود که حداقل میتوانست مرا با این رسم خستهکننده و هزینه بیفایده این سالگرد مسخره آشتی بدهد». برتراند در حالی که چشمانش پر از اشک شده بود، پاسخ داد«: جشن گرفتن سالگرد عروسیمان مسخره است. آه، مارتین، مطمئنا ً تو االن مرد فهمیدهای هستی. زیاد سفر کردهای و چیزهای زیادی دیدهای و میتوانی از رسوم قدیمی استان متنفر باشی. اما مهم نیست. این سالگرد مرا به یاد زمانی میاندازد که کمتر خشن و بیشتر با همسر بیچارهات مهربان بودی». مارتین با لبخندی کنایهآمیز گفت«: بله. . . و وقتی همسرم کمتر با من مهربان بود و بیشتر به من رحم میکرد. وقتی حتی گاهی خودش را فراموش میکرد تا جایی که». . . برتراند فریاد زد«: اوه، مارتین، مارتین. آن زمانها را به یاد نیاور. چون سرخ میشوم و حاال توضیح کارهایم برایم سخت است». «من هم همینطور. وقتی فکر میکنم که میتوانستم آنقدر احمق باشم که. . . آه، آه. از این موضوع بگذریم. خلق و خوی من و تو هم خیلی تغییر کرده است، خوشحالم که حق مطلب را در حق تو ادا کنم. همانطور که گفتی، برتراند، از آن روزها چیزهای زیادی دیدهام. خلق و خوی غیرقابل تحمل تو، که مرا به دنیا کشاند تا از شر تو خالص شوم، مرا مجبور

به کسب تجربه نیز کرد. و وقتی سال گذشته به اینجا برگشتم، موفق شدم امور را به ترتیب درست خود مرتب کنم. برای رسیدن به این نتیجه، فقط کافی بود یک مارتین دیگر به نام «مارتین کالب» با خودم بیاورم. بنابراین اکنون همه چیز مطابق میل من پیش میرود و ما مطمئنا ً یک خانواده بسیار متحد داریم». برتراند گفت«: خدا را شکر، بله، درست است». «برتراند». «مارتین». او با لحنی کامالً اربابانه گفت«: فوراً برو، فورا ً نزد قاضی آرتیگوس برگرد، دعوتت را تجدید کن و قول رسمی او را برای حضور در جشن ما بگیر. اگر نیاید، به یاد داشته باش که من به تنهایی ناامیدیام را به تو نشان خواهم داد». برتراند با تطبیق دادن عمل با کالم گفت«: فورا ً میروم». آرنولد دو تیل لحظهای با حالتی رضایتبخش، حالت عقبنشینی او را دنبال کرد. سپس، چون تنها ماند، با تنبلی روی نیمکت دراز کشید، از هوای تازه لذت برد و با راحتی خودخواهانه و تحقیرآمیز مردی که از نداشتن هیچ ترس و آرزویی خوشحال است، پلک زد. او متوجه مردی، ظاهرا ً مسافر، نشد که با کمک عصا، با زحمت در امتداد جاده قدم میزد -جادهای که کامالً خلوت بود، زیرا آن ساعت گرمترین ساعت روز بود. همین که مسافر آرنولد را دید، جلویش ایستاد. غریبه گفت«: ببخشید دوست من. آیا در این روستای شما مسافرخانهای نیست که بتوانم در آن استراحت کنم و غذا بخورم؟» آرنولد بدون اینکه تکان بخورد پاسخ داد«: نه، نیست. باید به ریو، دو لیگ از اینجا، بروی تا به تابلوی صاحب مسافرخانه برسی». مسافر فریاد زد«: دو لیگ دیگر. و من االن کامالً خستهام. حاضرم یک پیستول بدهم تا فرصتی برای دراز کشیدن و چیزی برای خوردن در این لحظه داشته باشم». آرنولد که مثل قدیم همیشه وقتی مسئله پول مطرح میشد، گوش به زنگ بود، گفت«: یک پیستول، بسیار خوب، رفیق خوبم، اگر بخواهی میتوانیم اینجا یک جای خواب به تو بدهیم. و اما شام، بسیار خوب، قرار است امروز جشن سالگرد داشته باشیم و یک مهمان بیشتر هم فرقی نمیکند. به نظرت چطور است؟» غریبه پاسخ داد«: کامالً خوب، چون همانطور که به شما گفتم، تقریبا ً از خستگی و گرسنگی دارم غش میکنم». آرنولد گفت«: بسیار خوب. پس معامله خوبی است. میتوانید برای یک پیستول اینجا بمانید». مسافر گفت«: من از قبل پرداخت میکنم». آرنولد دو تیل برای گرفتن پول نشست و همزمان کالهش را که چشمان و صورتش را پوشانده بود، باال برد. آنگاه غریبه توانست چهرهاش را ببیند. و در نگاه اول، با تعجب فریاد زد«: خواهرزادهام، آرنولد دو تیل». آرنولد با دقت به او نگاه کرد و رنگش پرید. اما خیلی زود خودش را جمع و جور کرد. گفت«: خواهرزادهات؟» «چطور، من تو را نمیشناسم. تو کی هستی؟» غریبه فریاد زد«: مرا نمیشناسی، آرنولد؟ من دائی پیر تو، برادر مادرت، کاربون بارو، را که برای او منبع این همه دردسر بودهای، نمیشناسی -همانطور که برای تمام خانواده بودهای؟» آرنولد با خندهای گستاخانه گفت«: قسم به به تمام مقدسات، نه». کاربون بارو پاسخ داد«: چطور؟ . . . آیا من و خودت را هم انکار میکنی؟ بگو، منظورت این است که تو باعث نشدی مادرت، که خواهر من بود، از غم بمیرد -یک بیوه فقیر و تنها، که ده سال پیش در ساگیاس رهایش کردی؟ آه. ممکن است مرا نشناسی، سنگدل. اما من تو را خوب میشناسم».

آرنولد با گستاخی، کامالً خونسرد و خونسرد پاسخ داد«: من اصالً نمیدانم منظورت چیست. اسم من آرنولد نیست، بلکه مارتین گوئره است. و من اهل ساگیاس نیستم، بلکه به آرتیگ تعلق دارم. پیرمردهای محله از بدو تولد من را میشناسند و به هویت من قسم میخورند. و اگر میخواهی مسخرهات کنند، فقط کافی است حرفت را جلوی همسرم، برتراند دو رولز، و تمام اقوامم تکرار کنی». کاربن بارو با گیجی گفت«: همسرت. اقوامت. ببخشید. آیا ممکن است اشتباه کنم؟ نه. نمیتواند. چنین شباهتی»- آرنولد حرفش را قطع کرد«: در پایان ده سال، تأیید آن دشوار است. بیا، بیناییات کمکم تار میشود، دوست خوبم. عموها و اقوام واقعیام را میتوانی خیلی زود ببینی و با آنها صحبت کنی». کاربن بارو که کمکم متقاعد میشد، پاسخ داد«: اوه، خیلی خوب. در این صورت، میتوانی به شباهتت به برادرزادهام، آرنولد دو تیل، به خود ببالی». آرنولد با تمسخر گفت«: من هرگز نام او را جز از تو نشنیدهام، و هرگز هم به آن افتخار نکردهام». مرد خوب پاسخ داد«: آه، وقتی گفتم میتوانی به آن افتخار کنی، منظورم این نبود که دلیلی برای افتخار به چنین رذلی وجود دارد، ابدا ً. من در موقعیتی هستم که بگویم، چون خودم یکی از اعضای خانواده هستم، برادرزادهام جهنمیترین سیاهپوست قابل تصور بود. و در واقع وقتی فکر میکنم، بسیار بعید به نظر میرسد که او هنوز زنده باشد، زیرا آن شرور باید مدتها قبل از این به دار آویخته شده باشد». آرنولد با تلخی پاسخ داد«: تو اینطور فکر میکنی؟» کاربن بارو با لحنی قاطع گفت«: مطمئنم، آقای مارتین گوئر. با این حال، اینکه من با چنین الفاظی از آن رذل صحبت میکنم، شما را ناراحت نمیکند، مگر نه؟» آرنولد که کامالً بیقرارشده بود، گفت«: به هیچ وجه». دائی که بیشتر اهل پرحرفی بود، ادامه داد«: آه، آقا، چند بار در صحبت با مادر بیچاره و گریانم به خودم تبریک گفتهام که مجرد ماندهام و فرزندی نداشتهام که نام مرا بیآبرو کند و زندگیام را نابود کند، همانطور که آن آدم پست و بیارزش برای او کرد». آرنولد با خودش گفت«: بگذار ببینم. این درست است. عمو کاربن فرزندی نداشت، یعنی وارثی نداشت». غریبه پرسید«: به چه فکر میکنی، استاد مارتین؟» آرنولد با شیرینترین لحنش پاسخ داد«: داشتم فکر میکردم، جناب کاربون بارو، برخالف ادعاهایتان، اگر امروز پسری داشتید، یا حتی، در غیاب پسر، همین برادرزادهی بدجنسی که به نظر میرسد خیلی کم برایش متاسف هستید، اما حداقل چیزی برای دوست داشتن و کسی باشد که بتوانید پس از مرگ اموالتان را به او بسپارید، خیلی خوشحال میشدید». کاربون بارو گفت«: اموال من؟» آرنولد پاسخ داد«: بله، مطمئناً، امواال شما. شما که با دستی چنین گشاده، پیستول پخش میکنید، نمیتوانید فقیر باشید. و این آرنولد، که من به او شباهت دارم، گمان میکنم وارث شما خواهد بود. پاردیو. . . من تا حدی از اینکه او نیستم، پشیمانم». کاربون بارو با لحنی جدی پاسخ داد«: آرنولد دو تیل، اگر به دار آویخته نشود، واقعا ً وارث من خواهد بود. اما او از این حقیقت سود زیادی نخواهد برد، زیرا من ثروتمند نیستم. من یک پیستول برای امتیاز استراحت و کمی تجدید قوا پیشنهاد میکنم، زیرا از خستگی و گرسنگی بیش از حد رنج میبرم. اما این مانع از سبک شدن کیف پولم نمیشود -افسوس که خیلی سبک است». آرنولد با ناباوری گفت«: آها». «حرفم را باور نمیکنید، استاد مارتین گوئر؟ هر طور که شما صالح میدانید. این هم حقیقت دارد که من اکنون در راه لیون هستم تا رئیس پارلمان را ببینم، جایی که بیست سال به عنوان راهنما خدمت کردم، کسی که برای بقیه عمرم به من سرپناه و نفقه میدهد. او بیست و پنج پیستول برای پرداخت چند بدهی کوچکم و هزینههای سفر برایم فرستاد، چه مرد مهربان و خوش قلبی. اما آنچه از آن مبلغ برایم باقی مانده، تمام دارایی من در دنیاست. بنابراین میراث من برای آرنولد دو تیل، حتی اگر هم زنده بود، بسیار ناچیز است که زحمت مطالبه آن را به خود بدهد. به همین دلیل است که». . .

آرنو دو تیل با لحنی تند و بیادبانه حرف او را قطع کرد و گفت«: بس است دیگر، احمق. فکر میکنی من وقت دارم تا ابد به یاوهگوییهایت گوش بدهم؟ فقط آن یک پیستول را به من بده و اگر میخواهی، برو داخل خانه. یک ساعت دیگر شام میخوری و بعد میتوانی بخوابی، و بعد دیگر کارمان تمام است. این کار به این همه حرف زدن نیاز ندارد». کاربن بارو گفت«: اما این تو بودی که مرا سؤآل پیچ کردی». «بیا، بیا. آیا مایل هستی داخل بشوی یا نه؟ ببین، بعضی از مهمانان من همین االن رسیدهاند و با اجازه تو، من از تو جدا میشوم تا از آنها پذیرایی کنم. وارد شوید. من بدون تشریفات با شما رفتار میکنم و شما را همراهی نمیکنم». کاربون بارو، در حالی که وارد خانه میشد و از تغییرات ناگهانی خلق و خوی میزبانش گلهمند بود، گفت«: بله. . . میبینم». سه ساعت بعد، گروه هنوز دور میز زیر درختان نارون نشسته بودند. تعداد مهمانان کامل شده بود و قاضی آرتیگوس، که آرنولد قصد داشت نظر مثبتش را جلب کند، در جایگاه ویژه قرار داشت. شراب خوب و صحبتهای دلنشین در جریان بود. جوانترها از آینده و ریشسفیدها از گذشته صحبت میکردند، در حالی که دائی کاربون بارو توانسته بود مطمئن شود که میزبانش واقعا ً مارتین گوئر نام دارد و همه ساکنان آرتیگوس او را به عنوان یکی از خودشان میشناسند و با او رفتار میکنند. یکی از آنها گفت«: مارتین گوئر، راهب آگوستینی، برادر کریسوستوم، را که به هر دوی ما خواندن آموخت، به خاطر داری؟» آرنولد گفت«: بله، او را به خاطر دارم». دیگری پرسید«: پسرعمو مارتین، به خاطر داری که در روز عروسیات برای اولین بار توپها به سمت یک جشن و پایکوبی در استان شلیک شدند؟» آرنولد پاسخ داد«: بله، یادم هست». و گویی برای تجدید خاطره، همسرش را که در کنارش نشسته بود، در آغوش گرفت، تصویری از غرور شاد. ناگهان صدایی واضح و قاطع از پشت سر مهمانان، خطاب به آرنولد دو تیل، فریاد زد«: از آنجایی که حافظه شما بسیار خوب است، استاد خوب من، از آنجایی که چیزهای زیادی را به خاطر دارید، شاید مرا نیز به خاطر بیاورید».

فصل سی و چهارم: عدالت در مخمصه

کسی که با لحنی آمرانه چنین سخن میگفت، شنل تیره و گشادی را که چهرهاش را پنهان میکرد، کنار زد. و مهمانان آرنولد دو تیل، که با شنیدن صدای او برگشته بودند، میتوانستند سوارکار جوانی را با ظاهری متکبر و لباسهای فاخر ببینند. در فاصلهای کوتاه، خدمتکاری افسار دو اسبی را که او و اربابش بر آن سوار بودند، در دست داشت. همه با احترام، شگفتزده و بسیار کنجکاو، از جای خود برخاستند. ی مرده رفت. آرنو دو تیل رنگش به سفید ِ او با ترس زیر لب گفت«: آقای ویکنت داکسمه». گابریل با صدایی رعدآسا خطاب به او ادامه داد«: بسیار خوب. پس من را میشناسی، اینطور نیست؟» آرنولد پس از لحظهای تردید، به سرعت شانس خود را سنجید و تصمیم گرفت که چه راهی را باید در پیش بگیرد. او با صدای لرزانی که به سختی کنترل میکرد، گفت«: مطمئناً، من آقای ویکنت داکسمه را میشناسم، چون گاهی او را در کاخ لوور، زمانی که در خدمت آقای دو مونمورانسی بودم، دیدهام. اما نمیتوانم باور کنم که آقای محترم، من را، گمنام پلیس را، بشناسند». ِ خدمتکار فقیر و گابریل گفت«: فراموش کردی که خدمتکار من هم بودهای». آرنولد با تظاهر به نهایت تعجب فریاد زد«: چطور؟ من؟» «اوه، ببخشید، آقای محترم، مطمئنا ً اشتباه میکنید». گابریل با آرامش پاسخ داد«: من آنقدر مطمئن هستم که اشتباه نمیکنم که بدون هیچ تردیدی از قاضی آرتیگوس، که اینجا حضور دارند، میخواهم که فورا ً شما را دستگیر و زندانی کند. آیا این به اندازه کافی واضح است؟» جنبشی از ترس در میان مهمانان ایجاد شد. قاضی متعجب نزدیک شد. تنها آرنولد ظاهر آرام خود را حفظ کرد. او پرسید«: حداقل نباید بدانم به چه جرمی متهم شدهام؟» گابریل با قاطعیت پاسخ داد«: من تو را متهم میکنم که با شیطنت خودت را جای مالزم من، مارتین گوئر، جا زدهای و با پستی و خیانت، نام، خانه و همسرش را با استفاده از شباهتی چنان دقیق که از فهم خارج است، دزدیدهای». با شنیدن این اتهام مختصر، مهمانان نگاههای حیرتزدهای رد و بدل کردند. آنها زمزمه کردند«: این یعنی چه؟ مارتین گوئر، نه مارتین گوئر؟ چه جادوی شیطانیای در پس همه اینهاست؟» چند نفر از افراد خوب صلیب کشیدند و زیر لب کلماتی را که برای دفع ارواح شیطانی طراحی شده بودند، تکرار کردند. اکثریت با وحشت به میزبان خود نگاه میکردند. آرنولد دو تیل دید که وقت آن رسیده است که ضربهای قاطع وارد کند تا این موجودات ترسو و تسلیمشونده را به سمت خود بازگرداند. بنابراین رو به او که او را همسر خود مینامید، فریاد زد: "برتراند، حرف بزن، من به تو امر میکنم. آیا من شوهر تو هستم یا نیستم؟"

برتراند بیچاره، وحشتزده و نفسزنان، تا اینجا، بدون اینکه کلمهای بگوید، ابتدا شوهرش و سپس گابریل را با چشمان بزرگش که تا آخرین حد باز بودند، تماشا کرده بود. اما با حرکت آمرانه و لحن تهدیدآمیز آرنو دو تیل، دیگر تردید نکرد، بلکه با شور و شوق خود را در آغوش او انداخت. او فریاد زد": آرنولد عزیزمن". با این کلمات، طلسم شکسته شد و زمزمههای توهینآمیز علیه گابریل به گوش رسید. آرنولد دو تیل پیروزمندانه گفت«: آقا، با وجود شهادت همسرم و همه دوستان و اقوامم، آیا هنوز هم بر اتهام عجیب خود پافشاری میکنید؟» پاسخ گابریل این بود«: بله، همینطور است». استاد کربن بارو فریاد زد«: یک لحظه. میزبان من، من به خوبی میدانم که بیناییام را از دست نمیدهم. اگر در جایی شخصی باشد که از هر نظر شبیه این مرد باشد، اعالم میکنم که یکی از این دو نفر برادرزاده من، آرنولد دو تیل، مانند خودم، اهل ساگیاس است». گابریل گفت«: آه، چه نیروی کمکی خوششانسی درست در لحظه مناسب». سپس او خطاب به پیرمرد افزود«: استاد، آیا این مرد را به عنوان برادرزاده خود میشناسید؟» کاربن بارو گفت: «راستش را بخواهید، نمیدانم چطور تشخیص بدهم که آیا این خود او است یا دیگری. اما حاضرم از قبل سوگند یاد کنم که اگر کالهبرداریای وجود داشته باشد، برادرزادهام کالهبردار است، زیرا او همیشه به این نوع کارها اعتیاد داشت». گابریل به قاضی گفت«: میشنوید، آقای قاضی. هر کدام که مقصر باشد، دیگر شکی در مورد جرم وجود ندارد». آرنولد دو تیل با جسارت فریاد زد«: اما این مردی که برای فریب دادن من، ادعا میکند که خودش فریب خورده کجاست؟ آیا نباید با او روبرو شوم. آیا او پنهان شده است؟ بگذارید خودش بیاید و خودش به قضاوت تن دهد». گابریل گفت«: مارتین گوئر، مالزم من، طبق دستور من، خود را به مقامات ریو تسلیم کرده است. آقای قاضی، من کنت دو مونتگومری هستم، کاپیتان سابق گارد اعلیحضرت. متهم خودش مرا میشناسد. از شما میخواهم که دستور دهید او را همانطور که شاکیاش دستگیر و زندانی شده است، دستگیر کنند. امیدوارم وقتی هر دو به دست عدالت سپرده شدند، بتوانم به راحتی ثابت کنم که حقیقت از کدام طرف است و دروغ از کدام طرف». قاضی گیج به گابریل گفت«: این کامالً واضح است، آقا. . . بگذارید مارتین گوئر به زندان برده شود». آرنولد گفت«: من تسلیم میشوم، هرچند که در بیگناهیام کوچکترین تردیدی ندارم، دوستان عزیز و مهربانم»، او خطاب به جمعیتی که حفظ آنها را به نفع خود عاقالنه میدانست، اضافه کرد: «من به شهادت صادقانه شما برای کمک به من در این شرایط بحرانی متکی هستم. همه شما که تاکنون مرا میشناسید، مرا میشناسید، مگر نه؟» همه دوستان و اقوام که از درخواست او متأثر شده بودند، پاسخ دادند«: بله، بله، هرگز نترس، مارتین». در مورد برتراند، او از فرصت استفاده کرده بود تا غش کند. هشت روز بعد، جلسه رسیدگی به پرونده در دادگاه ریو آغاز شد. مطمئنا ً پرونده عجیبی بود و تصمیمگیری در مورد آن دشوار. مطمئنا ً شایسته بود که به عنوان یک پرونده مشهور تا روزگار ما، سیصد سال بعد، همانطور که بوده است، مطرح شود. اگر گابریل دو مونتگومری تا حدودی در این ماجرا دخیل نبود، کامالً محتمل است که قضات خوب ریو، که پرونده به آنها ارجاع داده شده بود، هرگز نمیتوانستند در مورد آن تصمیم بگیرند.

آنچه گابریل با جدیت تمام درخواست میکرد این بود که به دو طرف دعوا اجازه داده نشود تحت هیچ بهانهای مالقات کنند، مگر اینکه دستور دیگری صادر شود. آنها جداگانه مورد بازجویی و مواجهه با شهود قرار گرفتند و مارتین، و همچنین آرنو دو تیل، در انزوای بسیار شدیدی نگه داشته شدند. مارتین گوئر، که در شنلی سنگین پیچیده شده بود، یک به یک با همسرش و همه همسایگان و دوستانش روبرو شد، که همه آنها او را میشناختند. چهره و اندام او بود و نمیتوانستند اشتباه کنند. اما همه آنها وقتی آرنولد دو تیل را به آنها نشان دادند، در شناخت خود از او به یک اندازه مثبت بودند. از سوی دیگر، کربن بارو هم در شناخت هر یک از آنها به عنوان برادرزادهاش، آرنو دو تیل، به یک اندازه مثبت بود. همه آنها هیجانزده و وحشتزده بودند و به نظر میرسید کوچکترین راهنمایی برای آشکار کردن حقیقت وجود ندارد. چگونه میتوانستند بین دو نفر که دقیقا ً معادل یکدیگر بودند، مانند آرنولد دو تیل و مارتین گوئر، تمایز قائل شوند؟ کاربن بارو، در سردرگمی بین دو برادرزادهاش، گفت«: خود شیطان هم گیج میشود». اما در حل این معمای بیسابقه و خارقالعاده طبیعت، مطمئنترین راهنما برای گابریل و قضات، صرف نظر از تفاوتهای مادی، تناقضات در امور واقعی و ویژگیهای متفاوت بود. در داستان سالهای اولیه زندگیشان، مارتین و آرنولد دو تیل، هر کدام به نوبه خود، دقیقا ً همان حقایق را میگفتند، همان تاریخها را به خاطر میآوردند و همان نامها را با اتفاق نظر قابل توجهی ذکر میکردند. آرنولد در تأیید اظهارات خود، نامههای برتراند، مدارک خانوادگی و حلقهای را که در روز عروسیاش متبرک شده بود، ارائه داد. اما مارتین با گفتن اینکه چگونه آرنولد، پس از اینکه او را برای اعدام در نویون تسلیم کرده بود، فرصتی برای دزدیدن تمام مدارک و حلقه ازدواجش پیدا کرده بود، آن را توضیح داد. بنابراین هیچ چیز سردرگمی قضات را از بین نبرد و عدم اطمینان آنها هرگز کمتر نشد. ظواهر و نشانهها از یک طرف به همان اندازه قوی و قانعکننده بودند که از طرف دیگر. و ادعاهای دو متهم به همان اندازه صادقانه به نظر میرسید. برای باز کردن چنین گره پیچیدهای، به شواهد جدید و شهادتهای اضافی نیاز بود. گابریل متعهد شد که آنها را پیدا و ارائه کند. در وهله اول، قاضی رئیس دادگاه این سؤال را دوباره از مارتین و آرنولد دو تیل، جداگانه مانند قبل، مطرح کرد. "بین دوازدهمین و شانزدهمین سال زندگیتان کجا گذراندید؟" پاسخ فوری هر یک از متهمان این بود: "در سنت سباستین، در بیسکایه، با پسر عمویم سانکسی". سانکسی حضور داشت، به عنوان شاهد احضار شد و به حقیقت ماجرا شهادت داد. گابریل به او نزدیک شد و کلمهای در گوشش زمزمه کرد. سانکسی خندید و شروع کرد به زبان باسکی با آرنولد صحبت کند. آرنولد رنگش پرید و کلمهای نگفت. گابریل گفت«: چطور؟ . . . چهار سال در سنت سباستین بودی، اما هنوز لهجهی آن ایالت را نمیفهمی؟» آرنولد با لکنت زبان گفت«: فراموشش کردهام». مارتین گوئر، وقتی نوبتش رسید و در این آزمون شرکت کرد، به مدت یک ربع ساعت به زبان باسکی صحبت کرد که باعث خوشحالی پسرعمو سانکسی و تشویق تماشاگران و داوران شد. این اولین اشاره برای روشن کردن حقیقت، به زودی با اشاره دیگری دنبال شد که اگرچه شبیه تجربهی اولیش بود، اما اهمیت کمتری نداشت.

ساکنان آرتیگ که معاصر مارتین گوئر بودند، هنوز با تحسین و البته حسادت، مهارت او در تنیس را به یاد میآوردند. اما از زمان بازگشتش، مارتین قالبی همیشه به بهانهی زخمی بودن دست راستش، وقتی پیشنهاد بازی داده میشد، از بازی کردن امتناع میکرد. از سوی دیگر، مارتین گوئر واقعی از مقاومت در برابر ماهرترین تنیسبازان در حضور داوران بسیار لذت میبرد. او حتی نشسته بازی میکرد و همیشه شنل خود را میپوشید. شریکش کاری جز آوردن توپها برای او نمیکرد، که او با مهارتی واقعا ً شگفتانگیز به آنها ضربه میزد. از آن لحظه، همدردی عمومی، که در چنین مواقعی عاملی بسیار قدرتمند است، به نفع مارتین بود -یعنی، همانطور که بسیار به ندرت اتفاق میافتد، به نفع حق و واقعیت. یک واقعیت عجیب دیگر، آخرین ضربه را به شانس آرنولد دو تیل نزد داوران وارد کرد. دو متهم دقیقا ً هم قد بودند. اما گابریل، که همیشه مراقب کوچکترین نشانه بود، فکر کرد که کشف کرده پای مالزم شجاعش، تنها پای او، افسوس. بسیار کوچکتر از پای آرنو دو تیل است. کفاش پیر آرتیگ با اندازههای قدیمی و جدیدش در دادگاه حاضر شد. پیرمرد گفت": بله، مطمئنا ً مارتین گوئر قبالً کفشهای نه اینچی میپوشید و وقتی برگشت و دید که کفشهای دوازده اینچی پوشیده، بسیار متعجب شدم. اما آن را نتیجه سفرهای طوالنیاش دانستم". مارتین گوئر واقعی سپس با افتخار تنها پایی را که مشیت الهی برایش باقی گذاشته بود، به سمت کفاش دراز کرد تا بدون شک در پیروزی بزرگتر حقیقت به او کمک کند. پیرمرد سادهلوح، پس از اندازه گیری، آن را شناخت و اعالم کرد که همان پایی است که در گذشته امتحان کرده بود و با وجود سفرهای طوالنی و خدمت مضاعفی که باید انجام میداد، تقریبا ً به همان شکل باقی مانده بود. پس از آن شهادت قاطع، همه بر بیگناهی مارتین و گناه آرنولد دو تیل اتفاق نظر داشتند. اما این شواهد مادی کافی نبود و گابریل میخواست عالوه بر آن، به یقین اخالقی نیز دست یابد. او دهقانی را که آرنو دو تیل مأموریت عجیب اعالم مرگ مارتین گوئره با دار زدن در نویون را به او سپرده بود، احضار کرد. مرد نیک با صراحت از شگفتی خود از یافتن همان مردی که در خیابان باغهای سنت پل دیده بود و از جاده لیون آمده بود، گفت. این همان شرایطی بود که اولین سوءظن گابریل را نسبت به حقیقت واقعی برانگیخته بود. سپس برتراند دو رولز دوباره مورد بازجویی قرار گرفت. برتراند بیچاره، با وجود تغییر کلی نظر، هنوز هم طرفدار کسی بود که ترس او را برانگیخته بود. وقتی از او پرسیده شد که آیا از زمان بازگشت شوهرش متوجه تغییری در خلق و خوی او نشده است، پاسخ داد: "اوه، بله، واقعا ً. او خیلی تغییر کرده بود». او با عجله اضافه کرد «: اما خیلی بهتر شده بود، آقایان». و زمانی که با اصرار سعی میکرد که خودش را واضحترجلوه دهد، با سادهلوحی گفت": قبالً، مارتین از یک گوسفند ضعیفتر و خوشاخالقتر بود، و اجازه میداد که من او را به این طرف و آن طرف ببرم و آنقدر او را ببندم تا از او شرمنده شوم. اما او یک مرد، یک ارباب برگشت. او بدون شک به من ثابت کرد که قبالً خیلی اشتباه میکردم و وظیفه من به عنوان همسرش این است که از حرف و اوامرش اطاعت کنم. اکنون او دستور میدهد و من در خدمت او هستم. او دستش را بلند میکند و من پاهایش را میبوسم. او این حال و هوای اقتدار را از سفرهایش به خانه آورد و از زمان بازگشتش روابط ما به آنچه باید باشد تبدیل شده است. ما اکنون در مسیر درست پیش میرویم و من از این بابت بسیار خوشحالم ". دیگر اعضای خانوادهی آرتیگ شهادت دادند که مارتین گوئر پیر همیشه بیآزار، پرهیزگار و مهربان بوده، در حالی که مارتین گوئر جدید اهل ستیزهجویی، کفرگویی و خست بوده است. آنها نیز مانند پینهدوز و برتراند، این تغییرات را به سفرهای او نسبت داده بودند. سرانجام کنت گابریل دو مونتگومری در میان سکوت محترمانه قضات و تماشاگران، حاضر به ارائه شهادت شد.

او از شرایط عجیب مربوط به خدمت دو مارتین گوئر، یکی پس از دیگری، گفت. اینکه چگونه مدتها در مورد تغییرات منحصر به فرد در خلق و خوی و شخصیت مالزم دوگانهاش گیج شده بود، و از وقایعی که سرانجام او را به سوءظن به حقیقت سوق داده بود. به طور خالصه، گابریل هر آنچه را که تاکنون گفتهایم، بیان کرد -ترسهای مارتین و خیانت آرنولد دو تیل، فضایل یکی و جنایات دیگری. او تمام تاریخ مبهم و گیجکننده را مانند روز روشن کرد و در پایان خواستار مجازات مجرم و استرداد حقوق مرد بیگناه شد. عدالت آن زمان برای متهمان کمتر از عدالت زمان حال، الزامآور و مناسب بود. بنابراین، آرنولد دو تیل هنوز از شواهد قاطعی که علیه او اقامه شده بود، بیاطالع بود. او با اضطراب فراوان دیده بود که آزمونهای آشنایی با زبان باسکی و مهارت در بازی تنیس به ضررش تمام شده است. اما معتقد بود که باالخره بهانههای موجهی ارائه داده است. در مورد ماجرای پینهدوز پیر، او چیزی از آن نفهمیده بود. در نهایت، او نمیدانست که آیا مارتین گوئر، که مدام از دید او پنهان نگه داشته میشد، از امتحانات و آزمایشهای مختلف بهتر از خودش بیرون آمده است یا خیر. گابریل، که احساسی عادالنه و سخاوتمندانه در او برانگیخته شده بود، اصرار داشت که به آرنولد دو تیل اجازه داده شود هنگام ایراد سخنرانی که اتهامات را خالصه میکرد، حضور داشته باشد و در صورت لزوم به آن پاسخ دهد. مارتین تحت چنین الزامی نبود و در زندان خود باقی ماند. اما آرنولد به دادگاه آورده شد تا پس از شنیدن هر دو طرف، حکم صادر شود. و او حتی یک کلمه از سخنان قاطع و قانعکننده گابریل را از دست نداد. با این حال، وقتی گابریل حرفهایش را تمام کرد، آرنولد دو تیل، بدون اینکه ذرهای تسلیم ترس یا دلسردی شود، با آرامش از جایش بلند شد و اجازه خواست تا در دفاع از خود صحبت کند. دادگاه میتوانست امتناع کند. اما گابریل درخواست او را تأیید کرد و به او اجازه صحبت داده شد. او به طرز تحسینبرانگیزی صحبت کرد. این مرد سیاهپوست حیله گر ذاتا ً فصیح بود و ذهنی زیرک و باهوش داشت. تالش اصلی گابریل این بود که شواهد را برای رفع ابهامی که پیرامون ماجراجوییهای دو مارتین وجود داشت، به کار گیرد. از سوی دیگر، آرنولد خود را وقف این کرد که دوباره همه رشتهها را به هم بپیچد و ذهن قضات را برای بار دوم به آن حالت سردرگمی که تنها امیدش در آن بود، بکشاند. او سوگند خورد که خودش به هیچ وجه نمیتواند همه گرفتاریهای ناشی از این دو وجود را که دائما ً با یکدیگر اشتباه گرفته میشدند، درک کند. وظیفه او نبود که همه اشتباهاتی را که سعی میکردند او را مسئول بدانند، توضیح دهد. تنها کاری که باید انجام میداد این بود که برای زندگی خود پاسخگو باشد و اعمال خود را توجیه کند. و اینکه آماده انجامش بود. سپس داستان منطقی و مختصر اعمال و حرکات خود را از گهواره تا آن روز تکرار کرد. او با دوستان و اقوامش صحبت کرد و شرایطی را که خودشان فراموش کرده بودند به آنها یادآوری کرد، به خاطرات خاصی خندید و به خاطرات دیگر گریه کرد. درست است که او نمیتوانست به زبان باسکی صحبت کند و تنیس بازی کند. اما همه توانایی به خاطر سپردن زبانها را نداشتند و جای زخم روی دستش را نشان داد. حتی اگر حریفش دادگاه را در این دو مورد راضی میکرد، در مواقع ضروری هیچ چیز آسانتر از یادگیری زبان محلی و کسب مهارت در یک بازی با تمرین نبود. کنت دو مونتگومری، که مطمئنا ً توسط یک حیله گر گمراه شده بود، او را متهم کرد که از مالزمش اوراقی را که نام و هویت او را مشخص میکرد، دزدیده است. اما هیچ مدرکی برای این واقعیت وجود نداشت. در مورد دهقان، چه کسی میتوانست بگوید که او همدست مارتی ِن بیرحم نیست؟ در مورد پول خونبهای کنت دو مونتگومری، که او، مارتین گوئر، به دزدیدن آن متهم شده بود، او فقط میتوانست بگوید که با مبلغی بیشتر از آنچه کنت از دست داده بود به آرتیگ بازگشته است. اما او با ارائه گواهی اشرافزادهی بسیار برجسته و قدرتمند، دوک دو مونمورانس ِی متشخص، آن را توجیه کرد. ت گیجشده فریاد ت حافظ قانون در گوش قضا ِ آرنولد در سخنرانی خود، با خطابهای بیپایان، تغییرات را بر نام پرقدر ِ ب نامدارش، کسی را بفرستند و مطمئن بود که زد. او اصرار داشت که آنها باید برای استعالم در مورد او، از اربا ِ نتیجهی چنین استعالمهایی، توجیه سریع و قاطع او خواهد بود. خالصه اینکه، سخنرانی آن حقهباز حیلهگر چنان زیرکانه

و موذیانه بود، او با چنان حرارت و گستاخیای ابراز وجود میکرد، و گستاخی گاهی چنان به معصومیت شباهت داشت که گابریل دید قضات بار دیگر مردد و مردد هستند. پس الزم بود ضربهای قاطع وارد شود. و گابریل، اگرچه بسیار برخالف میلش بود، مصمم به انجام آن بود. او کلمهای در گوش رئیس گفت. در نتیجه، رئیس دستور داد آرنو دو تیل به زندان بازگردانده شود و مارتین گوئر احضار شود.