تحلیل کارشناسان: مرگ تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و احتمال حمله آمریکا به ایران

در شرایطی که چشم‌انداز پایان تنش‌ها میان ایران و آمریکا همچنان با ابهام روبه‌روست و نشانه‌هایی از تشدید فشارهای سیاسی و نظامی مشاهده می‌شود، تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای اهمیت ویژه‌ای یافته است. سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران در این میان، فراتر از یک دیدار دوجانبه معمولی تلقی می‌شود. این سفر در چارچوب تلاش‌ها برای احیای مذاکرات تهران و واشنگتن و در مقطعی حساس از تحولات منطقه انجام گرفته است.

دیدارهای فرمانده ارتش پاکستان با مقام‌های ارشد ایرانی و تأکید تهران بر ضرورت اعتمادسازی و اجرای تعهدات پیشین آمریکا، نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان باز است. با این حال، عبور از بن‌بست موجود به تصمیم‌های عملی و تضمین‌های معتبر نیاز دارد. هم‌زمانی این سفر با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری درگیری‌ها و نزدیک‌شدن انتخابات آمریکا و اسرائیل، بر اهمیت مأموریت اسلام‌آباد می‌افزاید.

پروفسور فرانک فون هیپل، مدیر اسبق اداره علم و تکنولوژی کاخ سفید و استاد دانشگاه پرینستون، در گفت‌وگو با تابناک اظهار داشت که رئیس‌جمهور ترامپ تلاش می‌کند پیش از انتخابات سوم نوامبر، توجه‌ها را از جنگ با ایران منحرف کند. وی افزود که این جنگ در میان رأی‌دهندگان محبوبیتی ندارد و شانس جمهوری‌خواهان را در انتخابات کاهش می‌دهد. فون هیپل یادآور شد که ترامپ ادعا کرده مذاکرات در جریان است، اما صحت این موضوع برای او مشخص نیست و امیدوار است این مذاکرات ثمربخش باشند. وی همچنین تأکید کرد که نتایج انتخابات ۲۷ اکتبر در اسرائیل اهمیت خواهد داشت و بنیامین نتانیاهو تاکنون دو بار حملاتی را علیه ایران آغاز کرده و ترامپ را متقاعد کرده است که به او بپیوندد.

طارق رئوف، رئیس سابق بخش امنیت سیاسی و شفاف‌سازی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و رئیس برنامه خلع سلاح موسسه صلح استکهلم (سیپری)، نیز به این تحلیل‌ها پرداخت. وی گفت که ایران پیشنهاد داده است به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد (MOU) بازگردد، اما این بازگشت به همکاری با آژانس تنها پس از لغو تمامی تحریم‌ها و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه امکان‌پذیر است. رئوف هشدار داد که اگر آمریکا حملات خود را از سر بگیرد، ایران تلافی خواهد کرد. وی توضیح داد که اگر ایران نتواند نفت صادر کند یا زیرساخت‌های انرژی‌اش بمباران شوند، هیچ کشور دیگری در خلیج فارس نیز قادر به صادرات نفت، پرواز هواپیما یا محافظت از زیرساخت‌های خود نخواهد بود.

رئوف بیان کرد که تهران از آمریکا به‌شدت ناامید و خشمگین است، زیرا نمی‌داند چه کسی در این کشور اختیار تصمیم‌گیری دارد. وی سه جریان رقیب در آمریکا را معرفی کرد: مارکو روبیو و جریان‌های «دولت پنهان» و نومحافظه‌کاران، جی‌دی ونس و جریان «اول آمریکا»، و دونالد ترامپ که وی معتقد است قادر به تصمیم‌گیری مستقل نیست و نفوذ اسرائیل بر تصمیمات او غلبه دارد. به گفته وی، عمان دیگر نقش میانجی را ایفا نمی‌کند، اما قطر و پاکستان به‌عنوان میانجی مورد اعتماد شناخته می‌شوند، هرچند نفوذ کافی برای تأثیرگذاری بر واشنگتن ندارند.

رئوف همچنین اشاره کرد که نتانیاهو سفر محرمانه‌ای به ابوظبی انجام داده که نمایندگانی از مصر، کویت و بحرین در آن حضور داشتند و پیشنهاد تضمین‌های امنیتی با هدف مقابله با توافق مکه ارائه شد. وی تأکید کرد که حوثی‌ها جنگ دفاعی خود را دنبال می‌کنند و توسط ایران هدایت نمی‌شوند. ماده اول تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بر صلح منطقه‌ای و برقراری آتش‌بس در سراسر منطقه تأکید داشت، نه صرفاً آتش‌بس میان آمریکا و ایران.

به گزارش رئوف، گزارش‌ها حاکی از آن است که فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) در حال آماده‌سازی برای انجام حملات سنگین سه‌روزه علیه ایران است. این حملات احتمالاٌ استفاده از بمب ۱۵ هزار کیلوگرمی موسوم به «مادر همه بمب‌ها» را شامل می‌شود و با حمایت اسرائیل انجام خواهد شد. وی افزود که ترامپ از تسلیم نشدن ایران خشمگین است و آمریکا در دامی گرفتار شده که خود ایجاد کرده است. ایران آماده تحمل ضربات سنگین است، اما تسلیم نخواهد شد.

رئوف خاطرنشان کرد که در مراسم استقبالی که در اینجا برگزار شد، سفیر ایران اشعاری از حافظ را درباره زندگی با عزت و کرامت قرائت کرد. این پیامی است که ترامپ باید از تمدنی پنج‌هزارساله درک کند؛ تمدنی که در طول تاریخ با چالش‌های بسیاری روبه‌رو شده، اما توانسته است از آنها جان سالم به در ببرد.

مارک فینو، سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه و عضو ارشد بخش عدم اشاعه در مرکز سیاست امنیتی ژنو (GCSP)، نیز به خبرنگار تابناک گفت که مقایسه پیشنهادهای ایران و پاسخ‌های ایالات متحده دشوار است. وی افزود که در چنین مذاکرات حساسی، دستیابی به نتیجه موفق مستلزم محرمانه نگه‌داشتن مذاکرات و تعاملات محتاطانه است. فینو تأکید کرد که در حال حاضر، مهم‌ترین مسئله این است که مذاکرات واقعاٌ در جریان هستند.