گزند سیم‌های برقی بر آخرین خال‌پشت‌های غول‌پیکر کنیا

ناسریان، یک خال‌پشت غول‌پیکر زمینی، حدود دو سال در جنگل نیوِکِری، آخرین دژ باقی‌مانده این گونه در کنیا، زندگی کرد. وقتی پژوهشگران «پروژه خال‌پشت» در سال ۲۰۲۵ ردیابی او را آغاز کردند، مشاهده کردند که این جانور در حال عبور از منظره‌ای است که در آن جنگل‌ها، مزارع و سیم‌چین‌ها به هم می‌رسند. هر شب، ناسریان از تاریکی جنگل بیرون می‌آمد و از میان لکه‌های چوبی، مزارع و مراتع در حاشیه غربی ذخیره‌گاه ملی ماسای مارا عبور می‌کرد. پژوهشگران از پایگاه خود در نزدیکی ذخیره‌گاه، سیگنال GPS ناسریان را روی مانیتورها دنبال می‌کردند تا ببینند چگونه از مسیرهای آشنا در میان قطعات زمین‌های خصوصی عبور می‌کند. اما یک شب، سیگنال قطع شد. تیم تحقیقاتی به محل رفت و ناسریان را مرده زیر یک سیم‌چین برق‌دار یافت. پس از سال‌ها پیمودن منظره‌ای در حال تغییر، تنها یک سیم برق‌دار زندگی او را پایان داد.

خال‌پشت‌های غول‌پیکر زمینی (Smutsia gigantea) در محدوده پراکنده آفریقای غربی و مرکزی در خطر انقراض هستند و جمعیت آن‌ها رو به کاهش است. تنها جمعیت شناخته‌شده کنیا در نیوِکِری ساکن است، اما این مکان برای آن‌ها جای امنی نیست. از سال ۲۰۲۲، پژوهشگران ۱۵ مورد مرگ را در این منطقه ثبت کرده‌اند که ۱۴ مورد آن بر اثر برق‌گرفتگی از سیم‌های برق‌دار بوده است. با باور بر اینکه کمتر از ۳۰ خال‌پشت غول‌پیکر در کنیا باقی مانده است، هر مرگی پیامدهای بزرگ و بی‌سابقه‌ای دارد. این گونه بزرگ‌ترین از هشت گونه خال‌پشت است که همه در آفریقا و آسیا زندگی می‌کنند و به طور طبیعی با تراکم پایین وجود دارند. آن‌ها معمولاً تنها یک نوزاد به دنیا می‌آورند که جایگزینی تلفات را دشوار می‌کند.

همه هشت گونه خال‌پشت در خطر انقراض هستند و از دهه‌ها پیش، طبق صندوق بین‌المللی حمایت از حیوانات (IFAW)، پرتراffic‌ترین پستاندار جهان بوده‌اند. با این حال، در اکوسیستم اطراف ماسای مارا، بزرگترین تهدید فوری برای این گونه تغییر کرده است. ممکن است دیگر شکار برای مقیاس‌های کراتینی که بدنه آن‌ها را پوشانده و در چین و جنوب شرقی آسیا ارزش مالی بالایی دارند، خطر اصلی نباشد، بلکه تبدیل کند و تدریجی خود منظره باشد.

مایکل کوسکی، مدیر پایش حفاظتی و داده‌های پروژه خال‌پشت، به مجله Mongabay گفت: «مردم اغلب فرض می‌کنند که شکار بزرگترین خطر برای خال‌پشت‌هاست، اما در نیوِکِری واقعیت بسیار هشداردهنده‌تر است. در حال حاضر، این سیم‌چین‌ها خال‌پشت‌ها را سریع‌تر از قاچاقچیان می‌کشند. ما شاهد نزدیک شدن یک گونه به انقراض محلی هستیم، نه به این دلیل که شکار می‌شود، بلکه به این دلیل که دیگر نمی‌تواند به طور ایمن در زیستگاه خود حرکت کند.»

سیم‌های برق‌دار در این منطقه نسبتاً جدید هستند. جنگل نیوِکِری زمانی بخشی از یک منظره وسیع و متصل بود که در آن حیات وحش به طور آزاد در زمین‌های مشترک ماسا حرکت می‌کرد، اما جنگل‌های این منطقه به سرعت ناپدید می‌شوند. کوسکی افزود: «بلوکی از جنگل که چند ماه پیش به نظر امن می‌رسید، می‌تواند در عرض یک هفته ناپدید شود.» اراضی اجدادی به قطعات خصوصی تقسیم شده و جنگل‌ها برای کشاورزی و سکونتگاه‌ها پاکسازی شده‌اند. کوسکی گفت: «درختان قطع می‌شوند، زغال ساخته می‌شود، زمین میان وارثان تقسیم می‌شود و تقریباً بلافاصله سیم‌چین‌ها نصب می‌شوند.»

پیتر اوله تومپوی، ساکنی که ۷۳ سال دارد و تمام عمر خود را در نیوِکِری گذرانده و رئیس یک سازمان مردم‌نهاد محلی به نام «Trust Community Forest Conservation Trust Nyekweri-Kimintet» است، تغییرات را دیده است. او گفت که در جوانی، حیات وحث «می‌توانست بدون مانع از یک مکان به مکان دیگر حرکت کند». اما پس از تقسیم زمین در سال‌های اخیر، مالکان زمین سیم‌چین‌هایی نصب کردند که منظره را به قطعات جداگانه تقسیم کرد و مسیرهای مهاجرتی حیات وحث را که نسل‌ها به آن وابسته بودند، قطع نمود.

داده‌های ردیابی پروژه خال‌پشت این واقعیت را به وضوح نشان می‌دهد. شب‌ها پس از شب، خال‌پشت‌های تگ‌گذاری شده در حال عبور از چندین ملک خصوصی دیده می‌شوند که از میان حدود ۲۶۸ کیلومتر سیم‌چین برق‌دار عبور می‌کنند. این سیم‌چین‌ها بخشی از مشکل بزرگ‌تری هستند. طبق گزارش «Legado»، یک سازمان غیرانتفاعی بین‌المللی که تغییرات مبتنی بر جامعه را ترویج می‌کند، بیش از ۸۰ درصد از جنگل نیوِکِری، که در مجاورت ذخیره‌گاه ماسای مارا است، در ۲۰ سال گذشته برای محصولات زراعی و چرا دام پاکسازی شده است.

تهدیدی که سیم‌چین‌ها ایجاد کرده‌اند، واکنشی غیرمعمول حفاظتی را برانگیخته است. به جای حذف کامل سیم‌چین‌ها، حفاظت‌گران و مالکان محلی راه حل ساده‌تری ارائه دادند. در سراسر نیوِکِری، مالکان ماسا به طور داوطلبانه بخش‌های پایینی سیم‌چین‌های برق‌دار خود را از برق می‌گیرند تا شکاف‌های باریکی ایجاد کنند که به خال‌پشت‌ها اجازه می‌دهد به طور ایمن از زیر آن‌ها عبور کنند، در حالی که دام‌ها محافظت می‌شوند و حیات وحث بزرگ‌تر دور نگه داشته می‌شود. پروژه خال‌پشت می‌گوید که این اقدام، که تقریباً کاملاً توسط مشارکت جامعه هدایت می‌شود، به یکی از موثرترین اقدامات حفاظتی تبدیل شده است.

تومپوی گفت: «ما توافق کردیم که برق را روی دو سیم پایین سیم‌چین قرار ندهیم تا عبور ایمن خال‌پشت‌ها امکان‌پذیر شود. متأسفانه، تنها خال‌پشت غول‌پیکری که من دیده‌ام مرده بود. او توسط یک سیم‌چین برق‌دار برق‌گرفته شده بود. دیدن این موضوع به من نشان داد که این سیم‌چین‌ها چه کارهایی با خال‌پشت‌ها انجام می‌دهند.» این تجربه او را به این یقین رساند که جوامع باید راه‌های جدیدی برای همزیستی با حیات وحث بیابند و او بخشی از راه حل شده است.

برخلاف بسیاری از پستانداران بزرگ‌تر، خال‌پشت‌ها نمی‌توانند از روی سیم‌چین‌ها بپرند. وقتی تهدید می‌شوند، خود را در یک توپ سفت می‌پیچند، دفاعی که هیچ محافظتی در برابر برق ارائه نمی‌دهد. بسیاری از مردمی که در اینجا زندگی می‌کنند، سیم‌چین‌ها را ضروری می‌دانند. نایسنیا راکی‌تا یکی از آن‌ها است. ملک ۵۶ هکتاری او در کنار ذخیره‌گاه ملی ماسای مارا قرار دارد و حیات وحث بخشی از زندگی روزمره است. او گفت که حیوانات وحش به طور مکرر به زمین او سر می‌زنند و شکارچیان هرگز دور نیستند. برای محافظت از محصولات زراعی از فیل‌ها و...