زبان جنگل: کشف واژگان گمشده برای درک حیات درختان

ویلیام بلیک، شاعر انگلیسی، در نامه‌ای پرشور نوشت: «درختی که برخی را به اشک شوق می‌اندازد، در چشم دیگران تنها یک چیز سبز است که سر راه می‌ایستد.» این جمله که در کتاب «زبان جنگل: کلماتی که دنیای شگفت‌انگیز درختان را روشن می‌کنه» توسط هانا فریز، شاعر و طبیعت‌شناس، بازخوانی شده است، به نکته‌ای بنیادین اشاره دارد: «همان‌گونه که انسان است، چنین می‌بیند.» فریز در این اثر که توسط کتابخانه عمومی منتشر شده، با بهره‌گیری از واژگانی که شاید پیش‌تر در مهندسی دریانوردی یا تئوری موسیقی شنیده باشیم، اما معنایی کاملاً متفاوت در دنیای درختان دارند، تخیل را به طبیعت بازمی‌گرداند. هدف او ایجاد واژه‌نامه‌ای از شگفتی است که خواننده را به گوش‌سپاری به گفتگوهای خاموش و کهن درختان با جاذبه، زمان و نور دعوت می‌کند.

فریز در مقدمه کتاب تأکید می‌کند که اگرچه تحقیقات اخیر حیات گیاهی را در ابعاد جدیدی از هوش متجلی نشان داده‌اند، اما هنوز بسیاری از رازهای آن ناشناخته باقی مانده است. او هشدار می‌دهد که تمایل انسان به مقایسه زندگی گیاهان با زندگی خود، می‌تواند ما را از رازآلودگیِ ناشناخته بودنِ گونه‌ای دیگر بازدارد. با این حال، زبان به عنوان ابزار بزرگ معناپردازی انسان، به ما اجازه می‌دهد تا آنچه از دنیای گیاهان آموخته‌ایم، تا حد امکان توصیف کنیم. نحوه بیان ما، گاه به همان اندازه یا بیشتر از آنچه درباره آن صحبت می‌کنیم، درباره خود ما گواهی می‌دهد.

واژه‌های شصت و یک‌گانه‌ی این کتاب، هر کدام در قالبی شبیه به نثر شاعرانه زنده می‌شوند و علم را به خاطره‌نگاری، ریشه‌شناسی را به بوم‌شناسی و حقیقت واقع‌گرایانه را به حقیقت شاعرانه پیوند می‌زنند. برخی از این واژگان شامل «سامارا» (دانه بال‌دار افرا)، «پرفورست» (زمان و فضای میان جنگل و جنگل، جایی که ویرانی فضایی برای هجوم نور و رویش بذرهای خفته باز می‌کند)، «رایزوسفر» (اکوسیستم زیرزمینی لکه‌دار با ریشه‌های افقی که دنیایی است با ضربان و فعالیت درخشان) و «ورل» (گروهی از شاخه‌ها یا برگ‌ها که به دور یک ساقه چیده شده‌اند) هستند.

در نگاه عمیق‌تر، بسیاری از این مفاهیم به محو شدن مرز بین زندگی و مرگ، و بین فرد و کل می‌پردازند. زمان جنگل در مقیاسی عمل می‌کند که نسبت به شتاب زمان انسانی بی‌تفاوت است؛ زمان کندتر و گسترده‌تری دارد که بر امواج زمان زمین‌شناسی سوار است و به سمت فضای-زمان پیش می‌رود. جنگل همواره در حال تغییر است؛ همواره در حال رشد، مردن، تغییر و باززایی. این پدیده حقیقتی را تجسم می‌بخشد که ناپایداری، حالتی ثابت از بودن است.

فریز معتقد است برای مراقبت بهتر از این اکوسیستم‌ها در آینده‌ای نامطمئن، نیاز به تغییر نگرش داریم. این تغییر نگرش شامل دیدن جنگل‌ها در زمینه‌ای است که به طرز هیجان‌انگیزی با آنچه عادت داریم متفاوت است. با هر نگاه و هر تغییر نگرش، اکولوژی وحشی شگفتی در اطراف ما رشد می‌کند. در نهایت، ما همگی بخشی از همان راز بزرگ و در حال گسترش هستیم. تصویرگری‌های جولیا پاشکیس در «کتاب کلمات‌دوست» و ویکتورا لپیژ و والریو ویدالی در «جنگل» اثر ریکاردو بوزی، به این روایت بصری عمق می‌بخشند.

این اثر تلاش می‌کند تا با معرفی واژگان جدید و بازتعریف واژگان آشنا، درک ما از پیچیدگی، پویایی و زنده‌بودگی غیرقابل تقلیل جنگل را غنی‌تر کند. فریز با ترکیب دانش علمی و شهود شاعرانه، خواننده را به مشاهده فرآیندهای نامرئی و ظرافت‌هایی دعوت می‌کند که پیچیدگی را تشکیل می‌دهند. کلمات در اینجا نه تنها سوزن‌هایی برای سوراخ کردن دیدگاه‌های پیچیده، بلکه ذره‌بین‌هایی برای مشاهده فرآیندهای پنهان هستند. این رویکرد، جنگل را به عنوان موجودی زنده، پر از زخم‌های خودترمیم‌گر، نجواهای شیمیایی و استعاره‌های رزینی برای تاب‌آوری، خوداتکایی، تعلق و عشق، و هنر رها کردن و مفهوم «به اندازه کافی» معرفی می‌کند.