عبور امن کشتی LNG قطری از هرمز با هماهنگی تهران

پاکستان برای عبور امن یک محموله گاز طبیعی مایع (LNG) متعلق به قطر از تنگه هرمز، با ایران مذاکره کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، کشتی حامل این محموله پس از طی کردن این آبراه استراتژیک، به تأسیسات وارداتی در پاکستان رسید. این رویداد در شرایطی رقم خورده که عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز با محدودیت‌های جدی مواجه است و جریان صادرات LNG از خلیج فارس نسبت به دوران پیش از درگیری‌های اخیر، کاهش چشمگیری داشته است.

پیش از آغاز جنگ، عبور محموله‌های LNG از تنگه هرمز بخشی عادی از تجارت انرژی آسیا بود. روزانه حدود سه محموله LNG از این مسیر عبور می‌کرد و صادرات قطر به تنهایی نزدیک به یک‌پنجم عرضه جهانی LNG را تشکیل می‌داد. اما با وقوع درگیری‌ها، این نظم تجاری برهم خورد. در مقطعی، عبور کشتی‌های تجاری از هرمز به شدت کاهش یافت. آمارها نشان می‌دهد در ۱۰ سپتامبر تنها هفت کشتی از این آبراه عبور کردند که فاصله بسیار زیادی با میانگین روزانه حدود ۱۲۵ کشتی در دوران صلح دارد.

در چنین فضایی، عبور یک کشتی LNG قطری به مقصد پاکستان دیگر یک حرکت معمول کشتیرانی محسوب نمی‌شود. طبق گزارش بلومبرگ، مذاکرات میان مقام‌های پاکستان و ایران زمینه‌ساز عبور امن این محموله شد. این اقدام نشان می‌دهد که امنیت انرژی پاکستان مستقیماً به مناسبات تهران و اسلام‌آباد گره خورده است. این موضوع به یک محموله محدود نمی‌شود؛ پاکستان پیش‌تر نیز برای عبور محموله‌های LNG از همین مسیر از کانال‌های دیپلماتیک استفاده کرده بود. در ماه ژوئیه نیز یک محموله قطری پس از مذاکره با ایران از تنگه هرمز عبور کرد.

وابستگی پاکستان به واردات LNG داستانی تازه نیست، اما بحران اخیر آسیب‌پذیری این کشور را آشکارتر کرده است. پاکستان برای تأمین برق و نیازهای صنعتی و شهری خود به واردات LNG متکی است و قطر یکی از تأمین‌کنندگان اصلی آن محسوب می‌شود. وقتی جریان محموله‌های قطری مختل شد، اسلام‌آباد ناچار شد برای جبران کمبود به بازارهای جایگزین روی بیاورد. بازاری که هم‌زمان با بحران هرمز با افزایش شدید قیمت LNG مواجه شده بود.

رویترز گزارش داده است که قیمت لحظه‌ای LNG در آسیا در جریان بحران به نزدیکی ۳۰ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا رسید. این در حالی است که پیش از جنگ این قیمت حدود ۱۰ دلار بود. برای کشوری مانند پاکستان، LNG گران‌تر به معنای هزینه بالاتر تولید برق، فشار بیشتر بر منابع ارزی و دشوارتر شدن تأمین سوخت نیروگاه‌هاست. دولت پاکستان نیز این مسئله را در سطح رسمی دنبال کرده است.

وزارت نفت پاکستان در ماه مه اعلام کرد که دو محموله LNG با هماهنگی قطر به پاکستان رسیده و اسلام‌آباد در حال تقویت همکاری برای تضمین عرضه پایدار گاز است. بنابراین، مذاکره با ایران را می‌توان بخشی از یک تلاش گسترده‌تر برای باز نگه داشتن زنجیره تأمین انرژی دانست، نه صرفاً یک توافق موردی برای عبور یک کشتی.

رابطه ایران و پاکستان در سال‌های گذشته در حوزه انرژی بیشتر با پروژه‌هایی مانند خط لوله گاز شناخته می‌شد؛ پروژه‌ای که به دلایل مختلف هرگز به بهره‌برداری کامل نرسید. اما بحران هرمز واقعیت متفاوتی را به نمایش گذاشت: حتی بدون صادرات مستقیم گاز ایران به پاکستان، جغرافیای ایران می‌تواند بر امنیت انرژی این کشور اثر بگذارد.

پاکستان در ماه‌های اخیر تلاش کرده نقش میانجی خود را در بحران ایران و آمریکا نیز فعال کند. وزارت خارجه پاکستان اعلام کرده که مقام‌های ارشد این کشور برای کاهش تنش و بازگشت به مسیر دیپلماسی با تهران در تماس بوده‌اند. سفر رئیس نیروهای مسلح پاکستان به تهران نیز در همین چارچوب انجام شده است. این روابط دیپلماتیک اکنون کاربرد اقتصادی نیز پیدا کرده است.

اسلام‌آباد برای دریافت LNG قطر باید با کشوری تعامل کند که در سوی دیگر هرمز قرار دارد. هرگونه اختلال در این آبراه می‌تواند هزینه انرژی پاکستان را به سرعت افزایش دهد. پاکستان برای خرید گاز از قطر، ناچار است امنیت مسیر عبور آن را نیز در محاسبات خود وارد کند و ایران یکی از بازیگران اصلی این معادله است.

روی دیگر ماجرا، قطر است. این کشور یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان است و بخش قابل توجهی از تجارت گازش از مسیر هرمز انجام می‌شود. جنگ برای دوحه تنها مشکل حمل‌ونقل ایجاد نکرده؛ اختلال در تأسیسات راس‌لافان نیز بخشی از ظرفیت صادراتی قطر را تحت تأثیر قرار داده است. شرکت قطر انرژی برای جبران بخشی از کاهش عرضه، دنبال قراردادهای جدید LNG از آمریکا است. رویترز گزارش داده این شرکت برای قراردادهای چندساله با تولیدکنندگان آمریکایی مذاکره کرده تا بخشی از ظرفیت از دست رفته را جبران کند.

در همین حال، تلاش برای بازگرداندن محموله‌های LNG به بازار از مسیر هرمز ادامه دارد. بلومبرگ از افزایش تدریجی عبور محموله‌های LNG از هرمز خبر داده و حتی گزارش‌هایی از انتقال کشتی‌به‌کشتی LNG در نزدیکی عمان منتشر شده است. این روش برای LNG به دلیل نیاز به حفظ دمای بسیار پایین محموله، پیچیدگی فنی بیشتری نسبت به نفت دارد. بنابراین، کشتی قطری که به پاکستان می‌رسد، تنها یک محموله را جابه‌جا نمی‌کند؛ بلکه بخشی از تلاش بزرگ‌تر بازار LNG برای بازسازی مسیرهای تجارت پس از شوک هرمز است.