سفر لاوروف به تهران؛ پیگیری دیپلماسی میانجی‌گری ایران و آمریکا

بر اساس اعلام رسمی وزارت امور خارجه روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، روز دوشنبه ۲۷ مهرماه به تهران سفر خواهد کرد. در برنامه این سفر، دیدار لاوروف با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پیش‌بینی شده است. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اعلام کرده است که در این مذاکرات، تحولات بین‌المللی و منطقه‌ای با تمرکز ویژه بر وضعیت پیرامون ایران و اقدامات مسکو برای کاهش تنش‌ها مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

زمان‌بندی این سفر دیپلماتیک با رویدادهای اخیر سطح بالا هم‌زمان شده است. پوتین و پزشکیان روز ۸ اکتبر در حاشیه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در ترکمنستان دیدار کردند. در آن ملاقات، موضوع جنگ ایران و آمریکا و امکان دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک مورد بحث قرار گرفت. پوتین در آن دیدار اعلام کرد که روسیه آماده است هر کاری از دستش برمی‌آید برای حل‌وفصل بحران انجام دهد. در مقابل، پزشکیان گفت ایران و آمریکا پیشنهاد‌های تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز مبادله کرده‌اند و تهران در حال بررسی و اصلاح پیشنهاد‌های دریافتی است تا از طریق میانجی‌ها درباره آنها توافق حاصل شود.

یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک پس از دیدار پوتین و پزشکیان، انتقال موضع ایران درباره راه‌حل احتمالی پایان جنگ به رئیس‌جمهور آمریکا بوده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، کرملین اعلام کرد که پوتین در تماس تلفنی با ترامپ، با هماهنگی رئیس‌جمهور ایران، دیدگاه تهران درباره حل‌وفصل مناقشه را به طرف آمریکایی منتقل کرده است. این اقدام برای مسکو اهمیت دیپلماتیک دارد؛ زیرا نشان می‌دهد روسیه صرفاٌ به حمایت لفظی از ایران بسنده نکرده و از ارتباط مستقیم خود با واشنگتن برای انتقال موضع تهران استفاده کرده است.

با این حال، روسیه تنها بازیگر فعال در مسیر ارتباطی تهران و واشنگتن نیست. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، اعلام کرده که پاکستان و قطر همچنان نقش میانجی را در تبادل پیام‌های ایران و آمریکا ایفا می‌کنند و تهران در حال بررسی پیشنهاد‌های واشنگتن است. او در عین حال نقش روسیه در پرونده هسته‌ای ایران را سازنده توصیف کرد، اما تأکید داشت که میانجیگری میان ایران و آمریکا از نظر عملی و فنی در دست کشور‌هایی مانند پاکستان و قطر قرار دارد.

اجرای توافق‌های حاصل از تماس‌های اخیر مقام‌های ارشد دو کشور و تقویت همکاری‌های دوجانبه نیز از محور‌های این سفر اعلام شده است. سفر لاوروف به تهران فرصتی برای هماهنگ کردن مواضع دو کشور و بررسی گام‌های بعدی در این مسیر فراهم می‌کند. نخستین شرط برای موفقیت، وجود حداقلی از آمادگی سیاسی در تهران و واشنگتن برای رسیدن به توافق است. میانجی می‌تواند ارتباط را تسهیل کند و پیشنهاد‌ها را به طرف مقابل منتقل کند، اما نمی‌تواند به‌جای دو دولت درباره مسائل اصلی تصمیم بگیرد.

دومین مانع، اختلاف بر سر ترتیب و محتوای مذاکرات است. بر اساس گزارش رویترز، ایران اعلام کرده بود که در حال بررسی پاسخ آمریکا به پیشنهاد تهران درباره بازگشایی تنگه هرمز است و از طریق میانجی‌ها پاسخ خود را منتقل خواهد کرد. در این گزارش، اختلاف بر سر شروط ایران و اصرار واشنگتن بر پرداختن زودهنگام به موضوع هسته‌ای، از موانع ادامه مذاکرات معرفی شده بود. تهران ترجیح می‌داد در گام نخست، بازگشایی تنگه و امنیت دریایی در اولویت قرار گیرد. این اختلاف نشان می‌دهد که مسئله فقط انتقال پیام نیست؛ بلکه دو طرف باید بر سر ترتیب مذاکرات، دامنه تعهدات و نحوه اجرای توافق نیز به تفاهم برسند.

روسیه ممکن است در روشن کردن مواضع و یافتن زمینه‌های مشترک نقش داشته باشد، اما تا زمانی که اختلاف‌های اساسی درباره شروط توافق پابرجا باشد، هیچ میانجی‌ای نمی‌تواند موفقیت را تضمین کند. مسکو می‌تواند با انتقال پیام، رایزنی با تهران و واشنگتن و حمایت از یک راه‌حل سیاسی، به روند موجود کمک کند.