حمله موشکی حوثی‌ها به فرودگاه ریاض؛ کالبدشکافی ناکارآمدی پدافند عربستان

حملات مکرر گروه حوثی‌های یمن به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، محدودیت‌های حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی جهان را آشکار کرده است. این حمله که در روز شنبه رخ داد، منجر به کشته شدن ۱۲ نفر و زخمی شدن ۳۰۹ تن شد و به مرگبارترین حمله در عربستان سعودی در بیش از یک دهه اخیر تبدیل گردید. پس از این رویداد، مقامات هوانوردی کشوری عربستان عملیات‌های فرودگاهی را متوقف و تمام پروازها را به مقاصد دیگری منحرف کردند. همزمان، ایالات متحده و بریتانیا هشدارهای سفر جدیدی را برای شهروندان خود صادر کردند.

حوثی‌ها که با نام «انصارالله» نیز شناخته می‌شوند، از آغاز کمپین نظامی جدید خود علیه پادشاهی عربستان در سپتامبر، بارها این فرودگاه را هدف قرار داده‌اند. این گروه پیش از حمله شنبه، دو حمله دیگر به این مرکز هوایی را نیز ادعا کرده و در روز یکشنبه مردم را از رفت‌وآمد به فرودگاه‌های عربستان منع کرده بود. عربستان سعودی دارای یکی از مجهزترین ارتش‌های جهان با سامانه‌های پدافند هوایی چندلایه است، اما نتوانسته است پرتابه‌ای که به فرودگاه ریاض برخورد کرد را رهگیری کند.

تحلیلگران تأکید می‌کنند که تاکتیک اصلی حوثی‌ها در دور زدن پدافند، استفاده همزمان از موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و پهپادها با سرعت‌های متفاوت است. این ترکیب باعث سردرگمی سامانه‌های دفاعی می‌شود. سلاح‌های پیشرفته‌ای که حوثی‌ها از آن‌ها استفاده می‌کنند، شامل موشک‌های بالستیک برد متوسط مانند «فلسطین-۲» با قابلیت‌های فراصوت و برد حدود ۲۰۰۰ کیلومتر، و موشک «توفان» است که نسخه‌ای بازسازی شده از موشک ایرانی «قدر» با برد ۱۳۵۰ تا ۱۹۵۰ کیلومتر ارزیابی می‌شود. این موشک‌ها که برخی دارای کلاهک‌های خوشه‌ای هستند، توانایی نفوذ به شبکه پدافندی اسرائیل را نیز از خود نشان داده‌اند.

نواف عبید، همکار ارشد در بخش مطالعات جنگ کینگز کالج، در گفت‌وگو با الجزیره بیان کرد که تسلیحات حوثی‌ها عمدتاً از سلاح‌های ایرانی و با تأثیراتی از فناوری چین مشتق شده است. او افزود که شواهد کمی از نوآوری فناوری بومی قابل توجه در این گروه دیده می‌شود و توانایی داخلی آن‌ها بیشتر به تولید موشک‌ها و پهپادهای سطح پایین محدود است. همچنین نیروهای دولت یمن اخیراً ادعا کرده‌اند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به حوثی‌ها در توسعه قابلیت‌های جدیدی مانند موشک‌های کروز پرنده کمک کرده است.

علت ناکارآمدی نسبی پدافند عربستان را می‌توان در چند عامل جستجو کرد. نواف عبید اشاره می‌کند که با توجه به وسعت عربستان و مرز طولانی با یمن، نفوذ گاه‌به‌گاه به پدافند حتی با وجود سیستم‌های چندلایه قابل انتظار است. او تأکید کرد که برای هر حمله موفق، ده‌ها تلاش حوثی‌ها خنثی می‌شود. ولفگانگ پوزتای، تحلیلگر سیاست امنیتی، نیز معتقد است که تمرکز اصلی پدافند موشکی عربستان بر مقابله با تهدیدات ایران بوده است، اما با افزایش حملات حوثی‌ها، احتمالاً بخشی از این سامانه‌ها به سمت یمن بازچینی می‌شوند.

مسئله دیگر، محدودیت در ذخایر موشک‌های رهگیر است. عربستان، مانند بسیاری از متحدان آمریکا در منطقه، با کمبود ذخایر موشک‌های پاتریوت و THAAD مواجه است. این مهمات در ماه‌های اولیه درگیری‌ها به سرعت مصرف شدند. گزارش‌ها حاکی از آن است که ریاض اخیراً از کشورهای دوست برای استقرار پشتیبانی پدافندی درخواست کرده است.

با وجود برتری نظامی ائتلاف به رهبری عربستان، حوثی‌ها همچنان با وجود محدودیت‌های شدید از جمله تحریم تسلیحاتی سازمان ملل، محاصره طولانی‌مدت عربستان و جنگ در جبهه‌های متعدد یمن، توانایی ایجاد ضربات چشمگیر را دارند. نواف عبید توضیح می‌دهد که حملات هوایی عربستان در یمن عمدتاً بر انبارهای موشکی، تأسیسات زیرزمینی و مراکز تولید پهپاد حوثی‌ها متمرکز است و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به این گروه وارد می‌کند. با این حال، به دلیل جایگاه عربستان به عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت خام و عضو گروه بیست (G20)، این حملات بازتاب جهانی گسترده‌ای دارند.