تحلیل دلایل بازگشت واشنگتن به دیپلماسی با تهران در نیویورک

در میانه یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های روابط ایران و آمریکا، شایعاتی مبنی بر دیدار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و مسعود پزشکیان، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد منتشر شد. این رویداد، هرچند با ترک نیویورک توسط پزشکیان بدون دیدار مستقیم با ترامپ به پایان رسید، اما به عنوان نشانه‌ای از تغییر در محاسبه راهبردی واشنگتن تلقی شد. دولت آمریکا با وجود ادامه فشارهای اقتصادی و تهدیدهای نظامی، اجازه داد هیئت اصلی ایران از جمله پزشکیان و عباس عراقچی برای شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل وارد نیویورک شوند.

رسول صفرآهنگ در گزارش خود برای خبرآنلاین، پرسش اصلی را نه درباره تمایل ناگهانی آمریکا به دوستی با ایران، بلکه درباره عواملی می‌داند که واشنگتن را به این نتیجه نزدیک کرده است که ادامه بحران بدون چارچوب توافقی، هزینه‌هایی دارد که مدیریت آن دشوارتر از دستیابی به یک توافق محدود است. در این تحلیل، دیپلماسی جایگزین فشار نیست، بلکه ادامه همان سیاست فشار از مسیر مذاکره است. این رویکرد که می‌توان آن را «چانه‌زنی اجباری» نامید، زمانی شکل می‌گیرد که مشخص شود فشار به تنهایی برای دستیابی به نتیجه کافی نیست.

یکی از عوامل کلیدی در این محاسبات، تداوم جنگ است. گزارش بازرس کل وزارت دفاع آمریکا نشان داده است که عملیات نظامی علیه ایران هزینه‌های قابل توجهی در حوزه مهمات، تجهیزات و زیرساخت‌های نظامی ایجاد کرده است. اگرچه آمریکا در آغاز عملیات برتری نظامی دارد، اما جنگ طولانی به معنای مصرف منابع، استقرار نیرو و افزایش احتمال حملات متقابل است. بنابراین، برتری نظامی به معنای بی‌هزینه بودن استمرار جنگ نیست.

علاوه بر این، مسئله تنگه هرمز به عنوان گلوگاه اقتصاد انرژی جهان، دغدغه مهمی برای واشنگتن ایجاد کرده است. هرگونه اختلال پایدار در عبور کشتی‌ها می‌تواند قیمت انرژی و امنیت انرژی کشورهای متحد آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد. در تفاهم ژوئن میان تهران و واشنگتن، بازگشایی و عبور امن کشتی‌ها از تنگه هرمز یکی از محورهای اصلی بود. ایران بازگشایی کامل مسیر را به اجرای تعهدات آمریکا، از جمله رفع محاصره و کاهش فشار اقتصادی، مرتبط می‌داند. آمریکا ممکن است توانایی فشار بر تنگه هرمز را داشته باشد، اما تضمین امنیت و جریان پایدار تجارت برای هفته‌ها و ماه‌ها چالشی بزرگ است.

فشار بر متحدان منطقه‌ای آمریکا نیز عامل دیگری است. کشورهای خلیج فارس از گسترش جنگ هراس دارند و تأسیسات انرژی و زیرساخت‌های حیاتی آن‌ها در معرض آثار مستقیم درگیری قرار دارد. ترامپ قرار است در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با رهبران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دیدار کند تا درباره وضعیت جنگ و گزینه‌های پیش‌رو رایزنی نماید. واشنگتن تلاش دارد پیش از تصمیم‌گیری درباره ادامه یا تغییر مسیر عملیات، دیدگاه شرکای منطقه‌ای خود را دریافت کند.

در نهایت، هزینه اقتصادی بحران و تحریم‌ها نیز بر اقتصاد آمریکا و متحدانش تأثیر می‌گذارد. اختلال در صادرات انرژی، افزایش قیمت نفت و نااطمینانی بازار می‌تواند به زنجیره‌های تأمین فشار وارد کند. سیاست تحریم زمانی کارایی دارد که بدون ایجاد بی‌ثباتی گسترده در بازار جهانی، رفتار طرف مقابل را تغییر دهد. بنابراین، مذاکره میان دشمنان لزوماً محصول اعتماد نیست، بلکه محصول محاسبه است و دولت‌ها زمانی وارد مذاکره می‌شوند که به این نتیجه برسند که ترکیبی از فشار، بازدارندگی و گفت‌وگو می‌تواند منافع بیشتری از تداوم منازعه ایجاد کند.