وتوی چین و روسیه علیه قطعنامه آمریکا؛ واکنش تند پکن به حمله آمریکا به ایران

در نشستی که در شورای امنیت سازمان ملل متحد برگزار شد، تنش‌های دیپلماتیک میان قدرت‌های بزرگ بر سر آینده برنامه هسته‌ای ایران و مکانیسم‌های نظارتی آن به اوج رسید. نماینده جمهوری خلق چین در این شورا، با لحنی تند و قاطع، قطعنامه‌ای پیشنهادی از سوی ایالات متحده آمریکا را رد کرد و در بیانیه‌ای صریح اعلام داشت که حمله آمریکا به ایران، عامل اصلی و ریشه بحران کنونی در منطقه است. پکن ضمن مخالفت با این طرح، خواستار اتخاذ رویکردی مسئولانه از سوی شورای امنیت در قبال موضوعات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران شد و تأکید نمود که ادامه اعمال تحریم‌ها تنها موجب تشدید تنش‌ها و بی‌ثباتی بیشتر خواهد شد.

همزمان با موضع‌گیری چین، نماینده فدراسیون روسیه نیز در دفاع از منافع تهران و مخالفت با طرح واشنگتن، وارد میدان شد. روسیه که پیش‌تر نیز در بسیاری از قطعنامه‌های مرتبط با ایران با آمریکا هم‌سو بوده است، این بار قطعنامه پیشنهادی آمریکا برای تمدید هیئت کارشناسان «کمیته ۱۷۳۷» را نامشروع خواند. مسکو در بیانیه خود تأکید کرد که مکانیسم ماشه (Snapback mechanism) فعال نشده است و در نتیجه، قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت علیه ایران که منجر به تشکیل این کمیته شده بودند، به اجرا درنیامده‌اند. این استدلال روسیه بر این باور استوار است که با خروج آمریکا از برجام و عدم پایبندی آن به تعهدات، تداوم این کمیته از نظر حقوقی و سیاسی توجیه‌پذیر نیست.

در سوی دیگر، نماینده پاکستان نیز با رأی ممتنع خود به این قطعنامه، مسیری متفاوت را در پیش گرفت. اسلام‌آباد با امتناع از حمایت از طرح آمریکا و همچنین عدم استفاده از حق وتو، بر لزوم استفاده از ابزارهای دیپلماتیک برای حل اختلافات تأکید ورزید. نماینده پاکستان نقش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را در اطمینان از پایبندی ایران به تعهدات هسته‌ای کلیدی دانست و معتقد بود که دیپلماسی و تعامل با آژانس، راهکار مناسب‌تری نسبت به فشارهای سیاسی و تحریمی است.

پیش‌زمینه این درگیری‌های دیپلماتیک به سال ۲۰۰۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که شورای امنیت سازمان ملل ذیل قطعنامه ۱۷۳۷، کمیته‌ای به نام «کمیته ۱۷۳۷» را تشکیل داد. این کمیته وظایف مهمی در خصوص نظارت بر اجرای تحریم‌ها علیه ایران داشت و بدون وجود این ساختار، اعمال محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های خاص علیه تهران عملاً ممکن نبود. با این حال، پس از تلاش کشورهای اروپایی برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه و احیای این تحریم‌ها، روسیه و چین بارها با اشاره به تعهدات ایران به توافق برجام، اعلام کرده‌اند که هرگونه تلاش برای احیای این کمیته را با وتو مواجه خواهند کرد. واکنش‌های اخیر در شورای امنیت نشان می‌دهد که شکاف عمیقی میان غرب و قدرت‌های شرقی بر سر نحوه مدیریت بحران ایران وجود دارد و پکن و مسکو هر دو بر این باورند که فشارهای آمریکا نه تنها کمکی به حل مسئله نمی‌کند، بلکه بحران را عمیق‌تر ساخته است.