بیانیه دهلی‌نو ۲۰۲۶؛ بریکس تحریم‌های آمریکا را غیرقانونی و حملات به تأسیسات هسته‌ای را محکوم کرد

هجدهمین اجلاس سران گروه بریکس در دهلی‌نو هند با صدور بیانیه‌ای جامع و ۴۵ صفحه‌ای به پایان رسید. این بیانیه که با عنوان «دهلی‌نو ۲۰۲۶» شناخته می‌شود، در شرایطی تصویب شد که جهان درگیر بحران شش‌ماهه نظامی میان ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران است. اعضای این گروه که اکنون شامل ۱۱ عضو اصلی و ۱۰ شریک گفت‌وگو هستند، با وجود اختلافات ژئوپلیتیک پیشین، توانستند بر سر متونی که منافع متضاد اعضا از جمله ایران، امارات متحده عربی، هند، چین و روسیه را پوشش می‌دهد، به اجماع برسند.

یکی از محورهای اصلی و صریح این بیانیه، انتقاد شدید از سیاست‌های اقتصادی ایالات متحده است. بریکس در سند خود «اقدامات قهرآمیز یک‌جانبه تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای» و تحریم‌های خارج از چارچوب شورای امنیت سازمان ملل را غیرقانونی دانسته و خواستار لغو فوری آن‌ها شده است. این بخش از بیانیه، اگرچه نامی از واشنگتن نبرده، اما مستقیماً به تشدید تحریم‌های اقتصادی و تهدید کشورهای جهان برای اعمال تحریم‌های ثانویه علیه همکاران ایران اشاره دارد. ناظران بین‌المللی این اقدام را نشانه‌ای از بلوغ دیپلماتیک بریکس در مدیریت شکاف‌های داخلی و توانایی ایجاد اجماع در میان طرف‌های درگیر توصیف کرده‌اند.

در حوزه امنیتی و نظامی، بیانیه پایانی نگرانی عمیق اعضا را نسبت به تشدید تنش‌ها در خاورمیانه ابراز کرده و بر لزوم خویشتنداری، حل مسالمت‌آمیز اختلافات و حفاظت از غیرنظامیان تأکید ورزیده است. نکته قابل توجه در این سند، محکومیت صریح حملات به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز تحت پادمان‌های کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است. بریکس اعلام داشته که امنیت و ایمنی هسته‌ای باید حتی در منازعات مسلحانه نیز کاملاً حفظ شود. این موضع‌گیری، پاسخی به حملات گسترده به زیرساخت‌های ایران و همچنین نگرانی‌های کشورهای دیگر از آسیب‌های جانبی به تأسیسات غیرنظامی است.

مسئله آزادی دریانوردی و امنیت آبراهه‌های حیاتی نیز بخش مهمی از رایزنی‌های دهلی‌نو را به خود اختصاص داد. با توجه به توقف تقریبی عبور و مرور تجاری در تنگه هرمز و افزایش قیمت جهانی نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه، فشار سنگینی بر اقتصاد واردکنندگان بزرگ انرژی مانند هند و چین وارد شده است. بیانیه بر احترام مطلق به آزادی دریانوردی، حق عبور بی‌ضرر و ترانزیتی تأکید کرده و کلیه رفتارهایی را که مخاطره‌ای برای مسیرهای بین‌المللی ایجاد می‌کنند، محکوم ساخته است. اگرچه نام «تنگه هرمز» در متن نیامده تا امکان اجماع اعضا فراهم شود، اما تأکید بر «حفظ امنیت دریانوردی در شریان‌های حیاتی بین‌المللی» مستقیماً به اختلالات ایجاد شده در این آبراه استراتژیک اشاره دارد.

سخنرانی رهبران بریکس نیز بازتاب‌دهنده نگاه متفاوت این گروه به نظم جهانی است. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در این اجلاس هشدار داد که سیستم روابط بین‌الملل به دلیل مقاومت غرب در برابر جهان چندقطبی در حال فروپاشی است. او تفکر استعماری غرب را نقد کرد و از طرح‌های بریکس برای ایجاد پلتفرم‌های مستقل پرداخت و تبادل غلات حمایت نمود. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین نیز بر پرنفوذترین بودن این گروه برای کشورهای در حال توسعه در بیستمین سالگرد همکاری‌های آن تأکید کرد.

علاوه بر مسائل ژئوپلیتیک، بیانیه دهلی‌نو از عضویت ایران و اتیوپی به عنوان اعضای بریکس در سازمان تجارت جهانی نیز حمایت کرده است. این اجلاس در حالی برگزار شد که ایران و کشورهای ساحلی خلیج فارس در حال توافق بر سر مسیرهای جدید کشتیرانی در تنگه هرمز هستند؛ اقدامی که می‌تواند تلاشی برای رفع نگرانی‌های اعضای بریکس درباره امنیت انرژی و تجارت باشد.