هشدار آیت‌الله مجتبی تهرانی درباره اسارت در دام جاه و ریاست

مرحوم آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی در سخنانی اخلاقی با تأکید بر اهمیت یاد مرگ، غفلت از آن را عاملی برای گرفتار شدن انسان در دام جاه، ریاست و دلبستگی‌های دنیوی می‌دانند. از نگاه ایشان، انسان اگر حتی برای لحظه‌ای به مرگ و قیامت بیندیشد، بسیاری از تعلقاتش ارزش و جلوه پیشین خود را از دست می‌دهد؛ چراکه جاه و ریاست اموری اعتباری و جعلی‌اند و با فرا رسیدن مرگ، یکباره از میان می‌روند.

انسان تا وقتی مرگ را از یاد می‌برد، ممکن است جاه، ریاست و مال دنیا را حقیقتی ماندگار بپندارد. آیت‌الله تهرانی هشدار می‌دهند که غفلت از مرگ و قیامت، انسان را به جایی می‌رساند که حقیقت را با امور موهوم معامله کند. اگر انسان مرگ را به یاد آورد و درباره پایان زندگی بیندیشد، متوجه می‌شود که حتی اموری که برای رسیدن به آنها بسیار تلاش کرده، ماندگار نیستند. «جاه» که چیزی اعتباری و پوچ است، با مرگ از انسان گرفته می‌شود و حتی امور و اموالی که در خارج وجود دارند نیز سرانجام در دنیا باقی می‌مانند و انسان از آنها جدا می‌شود.

مرحوم آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی در این باره می‌فرمایند: «جاه که اعتباری و پوچ بود می‌رود، آن مواردی را که اعیان خارجیّه هستند، هم انسان می‌گذارد و می‌رود. این، یک امر اعتباری است؛ نفس ریاست اعتباری است؛ می‌گوییم: از امور جعلیّه است. مال‌هایی را که واقعیت دارد انسان می‌گذارد و می‌رود. آخر کدام انسان عاقل است که اعیان خارجیّه را برای یک امر موهوم از دست بدهد؟!»

این سخنان بر این نکته تأکید دارد که غفلت از مرگ و قیامت انسان را به این وادی می‌کشاند. آن‌هایی که مدّعی قیامت و حساب و کتاب الهی هستند، باید یک مقدار فکر کنند. خدا هیچ‌گاه سند به کسی نداده است که چقدر عمر می‌کند؛ یک دفعه تمام شد، ناگهان بانگی برآمد... اما من می‌گویم که اشتباه می‌کنید، بلکه باید بگویید: مُرد و افتاد.

مسئله این است که انبیا و اولیا(ع) برای این آمدند که من و شما را متنبّه بکنند تا این مقدار اسیر هوای نفس‌مان نشویم که عاقبت وخیمی دارد. این هشدار اخلاقی، بر یک حقیقت مهم تأکید دارد؛ انسان هیچ تضمینی برای میزان عمر خود ندارد و نمی‌داند فرصت زندگی چه زمانی به پایان می‌رسد. بنابراین، غفلت از مرگ و قیامت می‌تواند انسان را چنان درگیر خواسته‌های نفسانی و دلبستگی‌های دنیوی کند که امور موهوم را بر حقیقت ترجیح دهد.

از همین رو، انبیا و اولیای الهی آمده‌اند تا انسان را از این غفلت بیدار کنند و او را نسبت به سرانجام اسارت در هوای نفس آگاه سازند؛ زیرا جاه، ریاست و دیگر دلبستگی‌های دنیوی، هرچقدر هم برای انسان مهم باشند، در برابر مرگ ماندگار نیستند.