آخير چهارشنبه در آذربايجان

ارسال توسط: ظریف نوشت تاریخ ارسال: ۲۲ اسفند ۱۳۹۶ دسته بندی: تاریخ، فرهنگ و هنر»تاریخ ایران و جهان نظرات: 3 بازدید: 402

مردم آذربایجان به عنوان مهد تمدن باستانی ایران زمین، آیین هایی را برگزار می كنند كه یکی از مهمترین آنها چهارشنبه سوری آخر سال(آخیر چارشنبه) است.
افروختن آتش در آذربایجان، مظهر پاكی و گرمی است.
به اعتقاد قدیمی ها، عدد چهار اصل و ریشه طبیعت جاودانه است، لذا اولین چهارشنبه را منسوب به باد می دانستند و اعتقاد داشتند در آن روز باد خواهد وزید، دومین چهارشنبه منسوب به خاك، سومین به آتش و چهارمین به آب بود كه در این زمان از یخ بستن خاك كاسته می‌شد و زمین نفس می‌كشید.
 در آذربایجان چهارشنبه سوری موسوم به ' آخیر چارشنبه' است كه وجود واژه آخر در این تركیب نشان می دهد مردم آذربایجان در اسفند ماه چهارشنبه های دیگری را نیز جشن می گرفتند كه امروزه این رسم تقریبا به فراموشی كامل سپرده شده است. مطابق سنت های كهن و قدیمی مردم آذربایجان چهارشنبه هفته اول اسفند ماه را 'چیله قووان' یعنی هفته ای كه چله زمستان را فراری می دهد یا یالانچی چارشنبه ( چهارشنبه دروغین) می نامیدند و با آیین هایی اتمام فصل زمستان را جشن می گرفتند. چهارشنبه هفته دوم اسفند ماه موسوم به 'كوله چارشنبه' یعنی چهارشنبه كوتوله بود و سومین چهارشنبه نیز 'موشتولوقچی چارشنبه (پیام آور) نامیده می شد و چهارشنبه آخر را ' آخیر چارشنبه ' می گفتند كه چهارشنبه آخری مهم تر از سایر چهارشنبه ها بود و جشن های بزرگی در آن برپا می شد. همچنین نامگذاری 4 چهارشنبه در اسفند ماه به نوعی با رنگ های طبیعت نیز ارتباط دارد كه رنگ های سفید، خاكستری، سیاه و سرخ از آن متبلور است. این چهارشنبه ها بین عموم مردم با نامهای موشتلقچی (خبرچی) كوله (كوتوله) قره (سیاه) و قزیل (چهارشنبه طلایی) نامیده می شوند كه امروزه نیز به این نام ها معروف هستند. از میان تمام مراسم باقیمانده، آیین گسترده چهارشنبه آخر سال به عنوان یكی از رسوم نوروزی هنوز با حال و هوای قبلی برگزار می شود.
یكی از مهمترین آداب این روز، فرستادن خنچه ای از هدایا به همراه نقل و شیرینی و آیینه برای تازه عروس ها است كه در این روز خانواده داماد و فامیل های آنان، خنچه ای رنگارنگ را به خانه تازه عروس فرستاده و این روز را با هدیه به عروس جشن می گرفتند.
شال اندازی(شال ساللاماق) یكی دیگر از آداب چهارشنبه سوری در آذربایجان است به این ترتیب كه بعد از مراسم افروختن آتش، جوانان بر بام خویشان و همسایگان رفته و دستمالی را از پنجره و در روستا‌ها از روزن بام‌ ها به درون آویزان می‌كردند و صاحبخانه تعدادی گردو، بادام و یا تخم مرغ رنگ كرده به دستمال می بست و می گفت 'چك الله مطلبین وئرسین ' ( انشالله به آرزوی خود می رسی).
رسم آتش روشن كردن و پریدن از روی شعله های آتش و خواندن سرودها و اشعاری به هنگام اجرای این آیین نیز در آذربایجان رایج بوده كه هنوز نیز ادامه دارد. "آتیل باتیل چارشنبه - بختیم آچیل چارشنبه" و ' دردیم، بلام بو اوددا قالسین - باش آغریم، دیش آغریم بوردا قالسین' از جمله شعارهایی است كه در موقع پریدن از روی آتش گفته می شود و معنی آن همان ' سرخی تو از من و زردی من از تو' می باشد.
در بعضی خانه‌های روستایی آذربایجان نیز رسم است كه اسپندی دود كرده در دو طرف در خانه می ریزند تا اهل خانه از چشم حسود و بیگانه در امان باشند.
در بعضی از مناطق بعد از پریدن از روی آتش، باز هم با باورها و رسوم مختلفی رودر رو می شویم. برای مثال دخترها بعد از پریدن از روی آتش موقعی که به خانه برمی گردند کفشهایشان را درمی آورند و به طرف آستانه در خانه پرت می کنند. اعتقاد و باور بر این است که اگر پاشنه کفش ها به طرف منزل باشد آن سال به خانه بخت خواهند رفت.
در بعضی مناطق بعد از پریدن از روی آتش بر روی یک بیل یا یک پارو سوار می شوند و مثل اسب به سواری کردن با آن می پردازند. از کسی که بر روی پارو سوار شده می پرسند کجا می روی و او هم نام جایی که آرزو دارد در سال جدید برود، بر زبان جاری می سازد. 
در برخی روستاهای منطقه هنوز رسم رفتن به سر چشمه و آب تازه آوردن باقی است، در گذشته نه چندان دور برای این روز مردم لباس های تر و تمیز و تازه خود را می پوشیدند و كوزه تازه ای كه در بین اقلام خرید چهارشنبه قرار داست از آب تازه پر می كردند و چایی صبحانه روز چهارشنبه شان از همان آب تهیه می شد.

0
5

فرهاد    ۲۴ اسفند ۱۳۹۶
یاشا20000

nikta shadi    ۲۳ اسفند ۱۳۹۶
ساغول 20

ساحل    ۲۲ اسفند ۱۳۹۶
20 20 20



بازدید: 1739
نظرات: 81
0
225
بازدید: 3615
نظرات: 45
0
200
بازدید: 1977
نظرات: 63
0
194
بازدید: 3002
نظرات: 120
بازدید: 1748
نظرات: 97
0
106
بازدید: 2150
نظرات: 83
بازدید: 2280
نظرات: 72
0
95
بازدید: 1303
نظرات: 108
0
82